Modern çatışmalarda altyapı savaşları giderek daha önemli hale geliyor. Demiryolları, limanlar, boru hatları, köprüler ve elektrik şebekeleri, askeri baskıya karşı savunmasız ve ekonomik aksamalara yol açan darboğazlar haline geliyor. Mevcut aşırı koşullar altında, İran ve komşularının Orta Asya ve Hazar Denizi üzerinden alternatif kara yollarını, gelişmiş teknolojiler de dahil olmak üzere, güvence altına alma yeteneği son derece önemli hale geliyor.

ABD’nin İran’a 9 Temmuz sabahı yaptığı saldırı, son derece stratejik bir noktanın vurulmasıyla sonuçlandı. ABD Hava Kuvvetleri bu saldırıda, İran’ı, Kazakistan ve Türkmenistan üzerinden Rusya’ya ve Türkistan coğrafyası üzerinden Çin’e bağlayan Aktekehan demiryolu köprüsüne seyir füzeleri fırlattı.

Köprü hasar alırken İran devlet demiryolu şirketi, olay yerine onarım ekiplerinin gönderildiğini ve Tahran-Meşhed treninde mahsur kalan yolcuların karayoluyla varış noktalarına ulaştırıldığını açıkladı.

Fars haber ajansına göre, Aktekehan Köprüsü, Çin-Kazakistan-Türkmenistan-İran uluslararası demiryolu güzergahı üzerinde yer almakta.

İran devlet demiryolu şirketi, olay yerine onarım ekiplerinin gönderildiğini ve Tahran-Meşhed treninde mahsur kalan yolcuların karayoluyla varış noktalarına ulaştırıldığını açıkladı.

Köprü, İran'a yapılan malzeme tedarikinde gerçekten hayati bir rol oynadı. Bu perspektiften bakarsak, Çin’den İran’a yapılan destekler de bu güzergah üzerinden yapılıyor olabilir.

Köprü aktardığımız gibi son derece stratejik bir noktada.

İran’ın en büyük iki şehri olan Tahran ve Meşhed'i birbirine bağlayan demiryolu hattı buradan geçiyor.

Dahası, demiryolunun köprü bölümü, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi’nin bir parçası ve bu kapsamında birkaç yıl önce modernize edilerek kapasitesi önemli ölçüde artırılmıştı. Çin ve Rusya'dan gelen yüklerin taşınması da dahil olmak üzere aktif olarak kullanılan güzergah, Çin'in Xi'an şehrini doğrudan Tahran'a bağlıyor. Ayrıca, Rusya’nın güçlü bir şekilde desteklediği Uluslararası Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru'nu da risk altına sokuyor.

Çin'e etkisi

Özetle Amerikan saldırısı, Çin'in Avrasya makro bölgesinin ulaşım bağlantısına büyük önem verdiği göz önüne alındığında, Çin'in çıkarlarına ve Çin Halk Cumhuriyeti'nin güvenliğine vurulmuş bir darbeden başka bir şey olmadığını göstermekte.

Her halükarda, köprünün devre dışı bırakılması, geçici bile olsa, birçok aktörün çıkarlarını etkiler. Bu durumda kilit paydaşlar İran ve Çin'dir.

Bu güzergah üzerinden 2025 yılında Çin'den İran'a en az 65 tren seferi yapıldı. Uluslararası medya kuruluşlarına göre, Trump yönetiminin İran limanlarına abluka uygulamasından bu yana, koridor boyunca yük treni trafiği üç katına çıktı.

Rusya'ya Etkisi

ABD saldırısı, Rusya’nın da çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Kasım 2025'ten bu yana Moskova, kargolarını İran'a göndermek için bu demiryolu koridorunu aktif olarak kullanmaya başladı. Sonuç olarak, transit geçiş, bariz nedenlerden dolayı önemli ölçüde engelleniyor.

ABD'nin Akkale ilçesinde bulunan Aktekehan köprüsüne füze saldırısı sadece yerel bir saldırı değil, Washington'un İran'ı Çin ve Rusya'ya bağlayan ana kara koridorunu, abluka altındaki denizleri bypass ederek fiziksel olarak bloke etme yönünde hedefli bir hamle olarak nitelemek mümkün.

Ablukaya alternatif miydi?

Kara veya demiryollarının, hacim açısından deniz yollarına tam anlamıyla bir alternatif olması mümkün değil. Onlarca vagon da olsa, büyük trenlerin taşıdığı yük hacmiyle kuru yük gemisinin, daha büyük ölçekte tankerin taşıdığı yük hacmiyle kıyaslanamaz. Ancak tankerlerin Orta Doğu'nun uluslararası denizcilik yollarından geçişi savaşlar ve çatışmalar nedeniyle güvensiz hale gelmişti.

Dış ticaret yapan kuruluşların stratejik veya teknolojik olarak değerli olan makine aletleri, elektronik eşyalar, çift kullanımlı ürünler, bileşenler vb. ihraç etmesi gerektiğinde demiryolları alternatif olarak değerlendirilebiliyor.

Rus Stratejik Kültür Vakfı’nın analizine göre Çin'in demiryolu ağını yıllardır tam da bu amaçla inşa ettiği bir sır değil. Pekin, Avrasya genelinde birbirinin üzerine binen ve tek bir dağıtım merkezine bağlı olmayan çeşitlendirilmiş bir kara koridorları ağı öngördü. Bir düşmanın, şu anda Aktekehan Köprüsü'nde olduğu gibi, bir kavşağı bloke etmeyi başarması durumunda, kargo alternatif güzergahlara yönlendirilebilir.

Alternatif güzergah Azerbaycan'a mı kayacak?

Bu kapsamda, Aktekehan Köprüsü’nün de bulunduğu güzergahın devre dışı kalması durumunda alternatif güzergahlar da konuşuluyor.

Azerbaycan merkezli Haqqin sitesi, tek güvenli güzergahın Azerbaycan olacağını yazdı. Sitenin analizine göre, Azerbaycan, küresel Kuzey-Güney ve Doğu-Batı koridorlarının (Orta Koridor) kesişme noktasında fiilen tek tartışmasız, güvenli ve istikrarlı "darboğaz" haline gelmekte.

Askeri operasyon bölgesinin dışında yer aldığı için füze saldırısıyla fiziksel olarak hedef alınamayacak bir rota olarak ün kazanıyor. Hem yaptırım uygulanan Rusya'yı hem de çatışma halindeki İran'ı atlayan transit bölümünde Azerbaycan gerçekten de neredeyse rakipsiz kalıyor.

İkinci olarak, Azerbaycan'ın jeopolitik ağırlığı, genellikle zıt yönlere çeken iki yönde aynı anda artıyor. Batı, İran ve Rusya'nın etkisinden lojistik izolasyonu sağlayan bir rota olarak Bakü'ye ihtiyaç duyuyor. Pekin ve Orta Asya ülkeleri ise, İran veya Hürmüz Boğazı üzerindeki çatışma ne kadar tırmanırsa tırmansın, açık kalacak bir kanal olarak Bakü'ye ihtiyaç duyuyor. Washington, Avrupa başkentleri ve Pekin'in tek bir koridor ve tek bir ülke ile ilgili çıkarları nadiren bu kadar  olarak örtüşmüştür. Ve buradaki en önemli avantaj, Azerbaycan'ın küresel istikrarın garantörü olarak, bölgesel askeri risklerden korunmuş, kritik altyapının güvenilir ve öngörülebilir bir işletmecisi olmasıdır.

Üçüncüsü, mevcut koşullar altında, Azerbaycan'dan geçen Kuzey-Güney Koridoru'nun batı kolunun önemi katlanarak arttı. Azerbaycan bölümü olmadan, koridor fiziksel olarak birbirinden kopuk parçalara ayrılıyor; bu, Rusya ve İran arasındaki en kısa kara yolu güzergahıdır. 2025 yılının sonunda, Rusya, Azerbaycan ve İran arasında tarife koordinasyonu ve düzenli konteyner trenlerinin başlatılması konusunda üçlü bir mutabakat zaptı imzalandı.

Başka bir alternatif olarak da Pakistan üzerinden geçen karayolları gösteriliyor. Bu güzergahlar, Rusya ve Çin'in tedarik hacimlerini önemli ölçüde azaltmadan kargo teslimatına devam etmelerini sağlıyor.

Özetle savaş enerji ve ticaret koridorlarını da hedef alacak gibi gözüküyor.

Ayrıca ABD, İran’a “senin stratejik güzergahlarını biliyorum” mesajı da göndermiş oluyor.