7-8 Temmuz’da Ankara’da toplanan 36. NATO Liderler Zirvesi’nin gündemine damga vuran kavram “NATO 3.0” oldu. İttifakın kendi Genel Sekreteri’nin ağzından “NATO’yu dönüştürmemiz gerekiyor” itirafı boşuna değil. Bir örgüt kendi kimliğini üçüncü kez yeniden tanımlamak zorunda kalıyorsa, orada güç değil, bir çöküşün yönetilme çabası vardır. 2022 yılında bu köşede “Ekonomik güvenliğimiz için NATO’dan çıkalım” başlığıyla savunduğum tez bugün çok daha güçlü bir zemine oturuyor: NATO hiçbir zaman bir savunma örgütü olmadı, ABD’nin müttefiklerini askeri, siyasi ve ekonomik olarak kontrol altında tutan bir aygıt oldu. Ankara Zirvesi, bu gerçeği bizzat ittifakın kendi krizi üzerinden bir kez daha gözler önüne seriyor.

Yüzde 5 hedefi: Yeni sömürünün adı

Lahey Zirvesi’nde kararlaştırılan ve Ankara’da teyit edilecek olan yüzde 5’lik savunma harcaması hedefi, yüzde 3,5’i doğrudan askeri harcama, yüzde 1,5’i “ittifakla ilintili” harcama olarak kurgulandı. Bu formül, tesadüf değil; Avrupa’nın kamu bütçelerinin daha büyük bir bölümünü, büyük ölçüde Amerikan silah şirketlerine akıtacak bir mekanizmadır. 2022 yazımda SIPRI verileriyle gösterdiğim tablo aynen geçerliliğini koruyor: ABD, 1950-2019 arasında 692 milyar doları aşan silah satışı gerçekleştirmiş bir ülke olarak NATO’yu kendi savunma sanayisinin garantili pazarı haline getirdi. Şimdi bu pazarı yüzde 5 hedefiyle daha da büyütüyor. Türkiye’nin bu hedefe 2030’a kadar ulaşması öngörülüyor; yani önümüzdeki yıllarda kamu kaynaklarımızın daha büyük bir dilimi, yerli savunma sanayimizi büyütmek yerine ithal sistemlere ve ittifak bütçelerine yönlendirilecek bir çerçeveye bağlanıyor.

İttifak içindeki çatlaklar derinleşiyor

NATO’nun “dönüşüm” söylemi, aslında ittifak içi çatlakların üstünü örtme çabasıdır. Almanya savunma bütçesini 2025 itibarıyla yüzde 3’ün üzerine çıkarırken, ABD kendi savunma harcamasını GSYİH’sine oranla 2020’deki yüzde 3,61 seviyesinden 2025’te yüzde 3,22’ye indirmiş durumda. Avrupa’nın büyük orduları -Fransa, Birleşik Krallık, İtalya- hâlâ yüzde 2’nin biraz üzerinde kalırken, Baltık ülkeleri ve Balkan üyeleri savunma bütçelerini yüzde 50-60 oranında şişirmeye zorlanıyor. Bu tablo, ittifakın “ortak tehdit” söyleminin ardında saf bir pazar paylaşım mühendisliği olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Üstüne üstlük, İngiltere’deki İISS kaynaklı “gizli filo” iddiaları ve NATO hava savunma sistemlerinin sınandığına dair raporlar, ittifakın caydırıcılık kapasitesinin sorgulandığı bir döneme girdiğimizi gösteriyor. Güçlü bir ittifak kendi hava savunmasının test edildiğini, on beş ay boyunca fark edemediğini itiraf etmez.

ABD'nin zedelenen caydırıcılığı

Bu güven kaybının kaynağı yalnızca Avrupa içi çatlaklar değil. Şubat-Nisan 2026’da yaşanan İran Savaşı, ABD’nin askeri kudretine dair algıyı ağır biçimde yaraladı. Onlarca yıldır görülmemiş ölçüde savaş uçağı kaybı, hava savunma sistemlerinin İran füzeleri karşısında zorlanması ve nihayetinde Washington’ın masaya oturup Pakistan aracılığıyla ateşkes dilenmek zorunda kalması, “yenilmez müttefik” imajını fiilen çökertti. Otuz yıldır “caydırıcılık” söylemiyle NATO üyelerini bütçe disiplinine sokan bir gücün, bölgesel bir ‘orta güç’ karşısında bu denli yıpranması, ittifakın tüm mimarisinin üzerine kurulduğu varsayımı -ABD askeri gücünün tartışmasız üstünlüğü varsayımını- sarsıyor. NATO tartışması bu nedenle kapanmıyor, yalnızca şekil değiştiriyor: mesele artık “NATO’dan çıkalım mı” sorusunun ötesine geçip, “zaten çatlamış bir kalkana ne kadar güvenebiliriz” sorusuna dönüşüyor.

Çin'e kaydırılan hedef tahtası

NATO 3.0’ın bir diğer boyutu, tehdit tanımının Rusya’dan Çin’e doğru genişletilmesi. İttifakın stratejik belgelerinde Çin artık yalnızca ekonomik değil, teknolojik ve stratejik bir rakip olarak tanımlanıyor. Bu, meselenin hiçbir zaman “demokrasi” veya “kolektif savunma” olmadığının, tam olarak çok kutuplu dünyanın yükselen aktörlerini -Çin, Rusya ve dolaylı olarak BRICS+ mimarisini- kuşatma altına alma projesi olduğunun itirafıdır. 2022’deki yazımda aktardığım NATO’nun kendi “ekonomik güvenlik” metninde geçen ifadeler bugün aynen doğrulanıyor: AB’nin en büyük ticaret ortağının Çin olması, NATO Karargahı’nı rahatsız etmeye devam ediyor. Türkiye’nin BRICS’e yakınlaşma arayışı, mBridge ve BRICSPay gibi dolar dışı ödeme mimarilerine olan ilgisi de aynı kuşatma refleksinin hedefinde.

Türkiye: Cephe ülkesinden bağımlılığa mı, bağımsızlığa mı?

Ankara Zirvesi’nde Türkiye’ye biçilen rol “360 derecelik güvenlik anlayışının merkezi” ve “güvenli liman” söylemleriyle süsleniyor. Ancak bu söylemin arkasında, Türkiye’nin insansız hava aracı ve savunma sanayii kabiliyetlerinin NATO’nun yeniden yapılanma sürecine eklemlenmesi projesi var. Bu, daha önce CAATSA yaptırımlarıyla cezalandırılan bir ülkenin, şimdi “örnek müttefik” pozisyonuna terfi ettirilerek yeniden sisteme bağlanması anlamına geliyor. Bu noktada MHP kanadından gelen TRÇ (Türkiye-Rusya-Çin) önerisi, meselenin özünü doğru teşhis ediyor; mesele Türkiye’nin kime bağımlı olacağı değil, tehdidin nereden geldiğinin doğru saptanmasıdır. Tehdidin bizzat müttefik olduğumuz ittifaktan geldiği bir tabloda, o ittifakın bütçe disiplinine daha fazla bağlanmak ekonomik akıl değil, siyasi teslimiyettir.

Ekonomik güvenlik için tarihi fırsat

Sonuç olarak, NATO’nun kendi Genel Sekreteri’nin ağzından “dönüştürülmesi gerektiğini” itiraf ettiği bir anda, Türkiye’nin yapması gereken bu dönüşüme daha derin bağlanmak değil, çok kutuplu mimarinin inşasında bağımsız bir aktör olarak konumlanmaktır. Yüzde 5 hedefine razı olmak, önümüzdeki on yılda kamu kaynaklarımızı yerli sanayileşme, gıda güvenliği ve enerji egemenliği yerine ithal silah sistemlerine ve ittifak bütçelerine kilitlemek demektir. Oysa Türkiye, savunma sanayisindeki gerçek kazanımlarını -İHA teknolojisi, elektronik harp, dijital savunma- bir ittifak bütçesi disiplinine değil, kendi ulusal kalkınma stratejisine ve çok kutuplu ortaklıklara (Rusya, Çin, BRICS+) bağlayarak çok daha fazla değer üretebilir. Ankara Zirvesi, NATO’nun gücünün değil, krizinin zirvesidir. Türkiye bu krizin figüranı değil, yeni güvenlik mimarisinin kurucu unsuru olmalıdır. Ekonomik bağımsızlığımız için doğru zaman, ittifakın kendi çöküşünü “3.0” diye pazarladığı bu andır.