Dr. Barış Adıbelli anlattı: İsrail’de muhalefetin tek hedefi Netanyahu’yu devirmek

İsrail’de seçimlerin ardından hükümet kurma çalışmaları ve muhalefetin Netanyahu’yu iktidardan uzaklaştırma girişimleri gündemdeki yerini koruyor. Haber365 YouTube kanalında Seda Ateşoğlu’nun sunduğu Kızılelma programına konuk olan Dumlupınar Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Barış Adıbelli, İsrail’deki siyasi tabloyu ve hükümet kurma ihtimallerini değerlendirdi. İsrail Cumhurbaşkanı’nın hükümeti kurma görevini en fazla sandalyeye sahip bloğun lideri Binyamin Netanyahu yerine muhalif lider Gadi Eisenkot’a vermesinin dikkat çekici olduğunu belirten Adıbelli, bu kararın parlamentoda yapılan temayül yoklamasına dayandırıldığını söyledi. Adıbelli, 120 milletvekilinden 67’sinin Eisenkot’u, 46’sının ise Netanyahu’yu desteklediğini aktardı.

Hükümet kurma sürecinde 28 günlük kritik dönem

Adıbelli, Eisenkot’un hükümeti kurmak için 28 günlük süreye sahip olduğunu, ihtiyaç halinde bu sürenin 14 gün daha uzatılabileceğini belirtti. Eisenkot’un ilk görüşmelerini İsrail Evimiz Partisi lideri Avigdor Liberman ile gerçekleştirdiğini aktaran Adıbelli, koalisyon görüşmelerinin önündeki en büyük engellerden birinin Arap milletvekillerinin desteği olduğunu vurguladı. Liberman’ın Arap partilerinin hükümette yer almasına karşı çıktığını belirten Adıbelli, bu tutumun hükümet kurma matematiğini zorlaştırdığını söyledi.

“Liberman hâlâ Arapları istemiyor”

“Liberman hâlâ Arapları istemiyor. Ne kabinede Araplar istiyor ne de onların oylarını istiyor” diyen Adıbelli, buna karşın parlamentodaki sandalye dağılımı nedeniyle Arap milletvekillerinin dışarıdan desteğinin önemli hale geldiğini ifade etti. Adıbelli, Netanyahu'nun ittifakında yer alan ultra-Ortodoks Tevrat Yahudiliği Partisi'nin 7 sandalyesinin de hükümet hesabında belirleyici olabileceğini kaydetti. Partinin askerlik meselesi nedeniyle Netanyahu'ya mesafe koyduğunu belirten Adıbelli, bu milletvekillerinin Eisenkot'a destek vermesi halinde muhalefetin hükümet kurma ihtimalinin güçleneceğini dile getirdi.

Muhalefetin ortak noktası Netanyahu karşıtlığı

İsrail’deki muhalefet blokunun farklı siyasi görüşlere sahip isimlerden oluştuğuna dikkat çeken Adıbelli, bu grupları bir araya getiren temel unsurun Netanyahu’nun başbakanlıktan uzaklaştırılması olduğunu söyledi. Adıbelli, muhalefetin Netanyahu’suz bir hükümet kurulması konusunda geniş bir uzlaşıya sahip olduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Netanyahu’nun olmadığı bütün formüllere muhalefet olumlu bakıyor. Hatta muhalefet şöyle bir çağrıda da bulundu: Likud ve karşı blok, gelin birlikte bir hükümet kuralım. Ama Netanyahu’nun olmadığı bir hükümet.”

Netanyahu’nun başbakanlığı bırakmaya sıcak bakmadığını ifade eden Adıbelli, İsrail Başbakanı hakkında yürütülen yargı süreçlerinin de siyasi hesaplamalarda etkili olduğunu savundu. Netanyahu’nun gündeme getirdiği rotasyon formülüne de değinen Adıbelli, bu plana göre Netanyahu’nun iki yıl başbakanlık yapmasının, ardından cumhurbaşkanlığına geçmesinin öngörüldüğünü aktardı. Ancak bu seçeneğin Eisenkot ve muhalefet bloku tarafından kabul edilmesinin zor olduğunu belirtti.

Liberman ve Benet’in Arap partileriyle ilgili tutumu engel oluşturuyor

Eisenkot’un hükümet kurabilmesi için yalnızca sandalye sayılarını bir araya getirmesinin yeterli olmayacağını belirten Adıbelli, koalisyon içinde yer alabilecek bazı isimlerin Arap partilerine yönelik tutumlarının da süreci zorlaştırdığını söyledi. Naftali Benet ve Avigdor Liberman’ın Arap milletvekillerinin desteğine mesafeli yaklaştığını ifade eden Adıbelli, farklı siyasi aktörlerin aynı hükümet çatısı altında nasıl uzlaşacağına ilişkin soru işaretleri bulunduğunu kaydetti. Liberman’ın bakanlık veya başbakanlık rotasyonu konusunda da çeşitli seçenekleri değerlendirdiğini belirten Adıbelli, Savunma Bakanlığı görevinin Liberman’a verilmesinin gündeme gelebileceğini dile getirdi.

Türkiye politikasında güvenlik yaklaşımı değişir mi?

İsrail’de olası hükümet değişikliğinin Türkiye’ye etkilerini de değerlendiren Adıbelli, Netanyahu’nun yerine başka bir liderin gelmesinin güvenlik politikalarında köklü bir değişiklik anlamına gelmeyebileceğini söyledi. Eisenkot’un geçmişte İsrail Genelkurmay Başkanlığı görevini yürüttüğünü hatırlatan Adıbelli, Türkiye'ye yönelik güvenlik yaklaşımının Netanyahu döneminden çok farklı olmayabileceğini belirtti. Ancak Eisenkot’un Türkiye ile ilişkiler konusunda daha farklı bir söylem geliştirdiğine dikkat çekti. Adıbelli, Eisenkot’un Türkiye'yi güvenlik açısından bir endişe unsuru olarak gördüğünü, buna rağmen ticaret ve diplomasi ilişkilerinin sürdürülmesine de önem verdiğini ifade etti.

“Türkiye ile birtakım problemlerimiz var ama ticaretimiz devam ediyor” yaklaşımının dikkat çekici olduğunu belirten Adıbelli, Liberman’ın da Türkiye’yi güvenlik bakımından tehdit olarak değerlendirirken diplomasi ve ticaret alanındaki ilişkilerin sürdürülmesinden yana mesajlar verdiğini söyledi. Adıbelli, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın daha önce dile getirdiği, İsrail’de hükümet değişse bile dış politikada büyük bir değişiklik yaşanmayabileceği yönündeki değerlendirmesini de hatırlattı.

Filistin’e yönelik tutumda değişiklik olacak mı?

İsrail muhalefetinin Filistin meselesindeki yaklaşımının da mevcut hükümetten belirgin biçimde ayrılmadığını savunan Adıbelli, iki devletli çözüm konusunda muhalefetin olumlu bir tutum sergilemediğini söyledi. 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız Filistin devleti kurulması fikrine İsrail siyasetinde güçlü bir karşıtlık bulunduğunu belirten Adıbelli, parlamentoda daha önce Filistin devletinin kurulmasına karşı alınan kararı hatırlattı. Adıbelli, söz konusu karara muhalefet liderlerinin de destek verdiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Bazı yorumlarda iki devletli modele sıcak bakılıyor deniyor. Hayır, böyle bir şey yok. Onlar baksa bile İsrail parlamentosu resmi bir karar almıştır. Önce bu kararı değiştirmesi, kaldırması gerekiyor.”

Bu nedenle olası bir hükümet değişikliğinin Filistin politikasında otomatik olarak farklı bir çizgi ortaya çıkarmayacağını savunan Adıbelli, İsrail parlamentosunun aldığı kararın önemli bir engel oluşturduğunu dile getirdi.

“Trump da Netanyahu’nun kurbanı oldu”

Programda ABD Başkanı Donald Trump’ın İsrail ve İran politikasına da değinen Adıbelli, Trump’ın Netanyahu ile ilişkilerinde yeni bir döneme girilmiş olabileceğini söyledi. Trump’ın İran’a yeniden savaş açmak istemediğine ilişkin açıklamalarını ve Katar Emiri ile görüşmesinde müzakerelerin olumlu ilerlediğini belirtmesini değerlendiren Adıbelli, ABD yönetiminin önündeki siyasi takvimin dış politika kararlarını etkilediğini savundu. Trump’ın Kongre’deki güç dengeleri nedeniyle hareket alanının daralabileceğini belirten Adıbelli, İran konusunda diplomatik bir anlaşmaya ulaşmak için zaman baskısı bulunduğunu ifade etti. Trump’ın İran’a yönelik aşamalı bir plan sunduğunu aktaran Adıbelli, bu planın önce ateşkesin sağlanmasını ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını, ardından nükleer meselelerin ele alınmasını öngördüğünü söyledi. Adıbelli, İsrail Başbakanı Netanyahu’nun İran’a yönelik saldırılarla Trump’ın diplomatik planlarını sekteye uğrattığını savunarak, “Trump da Netanyahu’nun kurbanı oldu” değerlendirmesinde bulundu.

“Gazze ve Lübnan politikasında büyük değişim beklenmiyor”

İsrail muhalefetinin Gazze, Hizbullah ve Lübnan konularındaki yaklaşımına da değinen Adıbelli, hükümet değişikliğinin bu başlıklarda Türkiye ve bölge ülkelerinin beklentilerini karşılayacak sonuçlar doğurmasının kolay olmadığını belirtti. Adıbelli, İsrail'deki seçim sürecinde muhalefetin ekonomi, enflasyon, işsizlik ve dış politika gibi konulardaki projelerinin yeterince tartışılmadığını söyledi.

“Bu seçim Netanyahu’yu tasfiye etme seçimiydi”

“Bu seçim tamamen Netanyahu’yu siyasetten tasfiye etme seçimiydi” diyen Adıbelli, muhalefetin öncelikli hedefinin Netanyahu’yu başbakanlıktan uzaklaştırmak olduğunu vurguladı.

Adıbelli’den Netanyahu uyarısı: Koalisyonu bozabilir

İsrail’de hükümet kurma sürecinin önümüzdeki dönemde daha da karmaşık hale gelebileceğini belirten Adıbelli, Netanyahu’nun siyasi deneyiminin muhalefet açısından önemli bir dezavantaj oluşturduğunu ifade etti. Netanyahu’nun geçmişte altı kez hükümet kurduğunu ve uzun yıllardır başbakanlık görevinde bulunduğunu hatırlatan Adıbelli, rakibi Eisenkot’un ise askerlik geçmişine rağmen hükümet kurma ve siyasi koalisyon yönetme konusunda aynı deneyime sahip olmadığını söyledi. Adıbelli, Netanyahu’nun birbirinden farklı siyasi aktörleri aynı koalisyonda buluşturma konusunda tecrübeli olduğuna dikkat çekerek şu uyarıda bulundu: “Netanyahu kurt bir siyasetçi. Bu işlerdeki Ali Cengiz oyunlarını çok iyi biliyor. Netanyahu’nun, Eisenkot’un oluşturmaya çalıştığı o sağlam koalisyonu bir şekilde bozma ihtimali var. Nihayetinde devletin gücü de Netanyahu’nun elinde.”

Adıbelli’ye göre Eisenkot’un hükümet kuramaması halinde süreç yeniden Netanyahu’ya dönebilir. Netanyahu’nun da hükümet kuramaması durumunda parlamentodan bir milletvekiline görev verilmesi, bu girişimin de başarısız olması halinde ise erken seçim seçeneğinin gündeme gelmesi bekleniyor.