Aylardır beklenen APEC zirvesi nihayet sona erdi. Dünyanın nabzı bir kez daha Asya-Pasifik’te attı. Otuz üçüncüsü düzenlenen APEC zirvesi bu yıl Çin’in efsanevi şehri Çin modernleşmesinin anıtsal simgesi olan Shenzhen’de yapıldı. Zirveye diğerlerinden önemli kılan iki huşu vardı: birincisi Putin’in zirveye katılıyor olması bir diğeri ise Trump-Xi ve Putin’in bir üçlü toplantı yapacak olmasıydı. Ayrıca üç lider birlikte de görüşeceklerdi. 

Zirvede açılış konuşmasında Xi Jinping; Asya-Pasifik topluluğundan bahsederek Asya-Pasifik’in ortak kaderine vurguda bulundu. Ayrıca güvene ve güvenliğe işaret ederek güvenlik olmadan para olamayacağını hülasa güvenlik olmadan hiçbir şeyin olamayacağının altını çizdi. Asya-Pasifik bizim evimizdir temasını kullanarak Asya-Pasifik bölgesinin kalkındırılmasını ve halklarının refah içerisinde yaşamasının sağlanmasını vurguladı. 

Zirvede ilkler de yaşandı Xi jinping Trump’ı havaalanında uçağın merdivenlerinde karşıladı. Hatırlanacağı üzere Trump da bir sürpriz yaparak Xi’yi uçağın merdiveninde karşılamıştı. Bu durum Amerikan tarihinde bir ilk olduğu gibi benzer şekilde Xi’nin de Trump’ı karşılaması Çin tarihinde bir ilkti. Washington’dan farklı olarak Trump, Xi’ye sarıldı. Xi önceki karşılaşmalarına göre daha samimi bir tavır sergiledi. Bir nevi içeride kaybeden Trump’a Asya-Pasifik’teki dostları yeniden hayat verdi. 

Gerçekten de Amerikan siyasetinde çok zor günler yaşayan Trump, ara seçimde çok ağır bir yenilgi aldı. Kongre’yi demokratlara kaybetti. Bundan sonra işi çok zor. Trump’ı zor günler bekliyor. Mevcut Kongre 40 gün daha devam edecek yani Trump’ın 40 gün daha rahat ancak bu onun topal ördek olmadığı anlamına gelmiyor. 3 Ocak 2027’de yeni Kongre'de yemin edip görevine başladığında Trump için cehennemin kapıları açılacak ( Trump bu ifadeyi çok seviyordu. İran konusunda sık sık bu ifadeyi söylüyordu) .

Çin Devlet başkanı Xi Jinping, Trump’ın artık hiçbir şey yapamayacak bir konumda olduğunu bilmesine rağmen Trump’a bu kadar ilgi göstermesinin altında yatan neden tabii ki şu an için muğlak. Lakin demokratlardan büyük bir darbe yiyen Trump onlardan intikam almak adına demokratların hatta Avrupa’nın pek hazzetmediği iki liderle samimi bir görüntü vermesi, her şeye rağmen Trump’ın ayakta olduğu izlenimini vermesi ve dünyanın diğer iki gücünün Trump’ın dostları olduğu vurgulaması adına bu gezi Trump için önemli olmuştur. 

Üçlü görüşme APEC zirvesi marjında yapıldı. Bir başka deyişle tıpkı Alaska’da olduğu gibi özel bir liderler zirvesi değildi. Bu nedenle de kısa sürdü. Her ne kadar üçlü toplantı bir nevi Yalta 2.0 olarak adlandırılsa da bu görüşme bir buçuk saat sürdü ve içerik olarak aslında dünyanın özellikle de Zelenskiy’nin yüklediği dünyanın paylaşılması gibi anlamlar çıkmadı. Zira üç rakip güç bir masa etrafında kendi aralarındaki ve ilişkilerini belirleyen meseleler üzerine odaklandı. Ne Ukrayna meselesi ne de Tayvan gündemdeydi. Görüşmeden sonra liderlerin uzlaştığı kararlar 4 madde halinde yayınlandı.

Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Barışa Yönelik Bildirisi

Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Xi Jinping, Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Amerika Birleşik Devletleri Devlet Başkanı Donald J. Trump, 19 Kasım 2026 tarihinde Shenzhen'de bir araya geldi. Rus ve ABD devlet başkanları, bu tarihi üçlü Zirve'ye ev sahipliği yapmasından dolayı Çin'e takdirlerini ifade ettiler. Üç devlet başkanı, mevcut uluslararası durum üzerine derinlemesine görüş alışverişinde bulundu ve stratejik istikrarı sürdürmeye ve uluslararası güvenliği sağlamaya bağlılıklarını teyit ettiler: 

1. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri olarak Çin, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri, Birleşmiş Milletler'in küresel zorluklara daha etkin yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ile güvenliğin temel misyonuna uygun hale getirilmesi için Birleşmiş Milletler'i reforme etmeye bağlılıklarını beyan ettiler.

2. Üç ülke, tüm ulusların yararına rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planlıyor. Kararlı enerji akışlarının önemini yeniden teyit ettiler.

3. Üç devlet başkanı, devlet rızası ilkesinin ve devlet yetkililerinin dokunulmazlıklarına saygının en üst düzeyde önem taşıdığını kabul ettiler ve Uluslararası Ceza Mahkemesi ile benzer diğer organların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiğini onayladılar.

4. Üç devlet başkanı, nükleer bir savaşın kazanılamayacağını ve asla yapılmaması gerektiğini yeniden teyit ettiler. Üç ülke, nükleer riskleri azaltma ve nükleer silahların yayılmasını önleme konusunda bir diyalog yürütecek.

Aylarca beklenen zirveden 4 maddelik bir bildiri çıkması açıkçası hayal kırıklığı yarattı. Bildiride önemli vurgular var; özellikle devlet başkanlarının dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesi ifadesi açıkça akıllara hukuksuz bir şekilde eşiyle birlikte ülkesinden kaçırılıp ABD’de hapse atılan Venezuella lideri Maduro’yu getiriyor. Öte yandan, Trump’ın özellikle vurguladığı bir ifade var: Uluslararası ceza mahkemesinin ve ona benzer kuruluşların kötü niyetle kullanılmaması. Trump’ın derdi tutuklama kararı olan Netanyahu’yu aklamak. Fakat benzer kuruluşlar ifadesi de önemli açıkça orada da Uluslararası Adalet Divanı'na işaret edilmiş gibi duruyor. Adalet divanında da İsrail yargılanıyor.Trump burada da İsrail’i aklamak istiyor. 

Diğer bir husus ise BM’nin daha etkin hale getirilmesi için reforme edilmesi. BM’yi bu duruma getiren ABD’nin kendisidir. Hatta geçmişte 1949-1971 yılları arasında tam 22 yıl Çin’i BM’ye üye ettirmeyen de kendisidir. BM’yi etkisiz hale getiren devletin altına imza attığı bu ifade timsah göz yaşlarından başka bir şey değildir! 

Sonuç olarak, eğer bu tabloyu muhafaza edebilirlerse dünya üç kutuplu bir deneyime doğru evrilebilir Bu üç kutuplu sistem de dünyayı çok kutuplu siteme götürmek için bir ön hazırlık süreci olabilir. Fakat ABD müesses nizamı Çin’i ve Rusya’yı ortak ve müttefik olmaktan çok rakip hatta düşman olarak görmektedir. Trump’ın attığı adımlar eğer Bipartisan denen şekilde yani hem Cumhuriyetçilerin hem de Demokratların onayını alabilirse o zaman müesses nizamın bir parçası haline gelir. Ancak daha gezi başlamadan Trump’ın büyük eleştiriler alması bu uzlaşmaya gölge düşürmüş durumda. Trump, Çin ve Rusya arasında var olan Büyük Avrasya Ortaklığına girmek istiyor. Unutmamak gerekiyor ki ABD bir Asya-Pasifik ülkesidir. ABD’nin batı kıyıları pasifik okyanusunda yer alır. ABD’nin deniz ticaretinin büyük bir bölümü Asya-Pasifik bölgesiyledir. Ondan sonra Atlantik ve Avrupa gelir. Bu nedenle geleneksel su yolları olan Hürmüz Boğazı, Bab-el Mendep, Süveyş kanalı ABD ticaret gemileri için hayati değildir. Çünkü onların rotası üzerinde değildir.   

Uzun lafın kısası, 20.yüzyılda dünya düzeni Avrupa’dan şekillenirken bu yüzyılda yani 21.yüzyılda dünya Asya-Pasifik’ten şekilleniyor!