Son bir yılda en yorgun üst düzey isimler kimler derseniz, birinci sıraya İran savaşıyla 40 günde yıpranan Trump olduğu kadar NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’yi de bu sonraki sıralara yazabilirsiniz. Geçen günlerde Beyaz Saray’da Trump tarafından ağırlanan eski Hollanda Başbakanı, ABD Başkanı’nı idare etme konusunda adeta master yaptı. Hatta bu yüzden kendisine “Trump’ın büyüleyici adamı” gibi bir lakap bile takıldı. Rutte, "Baba"ya meydan okumaya cüret eden Kuzey Atlantik İttifakı üyeleri arasındaki ilişkileri yatıştırmak için Washington'a gitti.
Trump Avrupa'ya çok kızgın
Hem de Trump’ın Türkiye gibi birkaç ülke hariç herkese kızgın olduğu bir dönemde... Malum, NATO’daki ABD müttefikleri, Trump'ın Grönland'ı ele geçirmesine yardım etmeyi reddetti. İran'a saldırı sırasında Amerika'ya sırtlarını döndüler ve Hürmüz Boğazı'nda denizciliğin yeniden sağlanmasına yardımcı olmadılar. Trump, Avrupa ülkelerinin bu davranışını NATO'nun itibarı üzerinde "silinmez bir leke" olarak nitelendirdi.
Başkanlığının ilk döneminden beri ittifaka sert bir gözle baktı. Onu "kağıttan kaplan" olarak nitelendirdi, kolektif savunma ilkesini sorguladı ve Amerika'nın açgözlü ve tembel Avrupalıları korumak için NATO'ya akıl almaz miktarda para harcadığından yakındı. Hatta ABD'yi askeri bloktan çekmekle tehdit etti.
Burada bir parantez açalım. Aslında ABD, en başından itibaren NATO üyelerine savunma paylarını artırma çağrısı yapmakta. Örneğin 1953'te, NATO'nun kuruluşundan sadece dört yıl sonra, dönemin Başkanı Dwight D. Eisenhower, günümüzden daha küçükken NATO ülkelerini, ordularına daha fazla harcama yapmaları konusunda uyarmıştı. Çünkü “Amerikan kaynakları kuruyabilirdi”. Eisenhower'ın haleflerinin çoğu da kapalı kapılar ardında bu talebi tekrarladı. Trump sadece bunu açıktan yapıyor.
Dönelim Trump’ın Avrupa’ya kızgınlığına... Trump'ın Merz'i nasıl azarladığına, Macron'a nasıl kızdığına, Meloni'ye nasıl sataştığına ve Starmer'la nasıl tartıştığına... Bunlar yaşanırken Rutte, Trump’a her defasında “haklısın baba” muhabbeti yaptı. Ama Rutte’ye de kızmak doğru olmaz çünkü Trump'la başa çıkmanın yolu bu. Aksi takdirde, Trump kızar ve hoşlanmadığı kişileri cezalandırır. Bu birden fazla kez oldu.
Kritik Ankara zirvesi öncesi NATO’daki durum şu: Geçen yıl Lahey'deki zirvede, NATO üyeleri 2035 yılına kadar GSYİH'lerinin en az yüzde 5'ini savunmaya harcama sözü vermişti. Büyük ölçüde Trump'ın ısrarlı çabaları sayesinde, 32 NATO üyesinin tamamı, 2014 Galler Zirvesi'nde verilen GSYİH'nin yüzde 2'si savunma taahhüdünü yerine getiriyor. Dahası, Amerika Birleşik Devletleri dışında dokuz NATO ülkesi şu anda GSYİH'lerinin yüzde 2,5'inden fazlasını savunmaya harcıyor ve altı ülke yüzde 3'ten fazlasını harcıyor. Ancak halen boşluklar mevcut. ABD’nin daha az ödeme yapacak olması ve asker çekmesiyle oluşacak boşluklar nasıl doldurulabilir? Sonuçta, Ukrayna meselesinde ABD yönetimi mesafeli bir tavır alıyor. Bu da Avrupa'nın boynunda ağır bir yük gibi asılı duruyor ve Zelenski milyarlarca dolar için durmaksızın yalvarıyor. Ancak Avrupalıların endişelenmesinin tek nedeni bu değil. Rusya ile savaşa girmeyi planlıyorlar, ama Amerika olmadan nasıl hayatta kalabilirler? Özellikle de ABD, diğer bölgelerde ihtiyaç duyduğu askeri uçaklarının önemli bir kısmını kıtadan çekmeyi planladığı için.
Böyle bir dönemde Trump, ziyaretçisi Mark Rutte’yi ihtiyatla karşıladı. Konuşmaktan çok dinledi. Ancak Rutte, alışılmadık bir sıfatla, yani NATO Genel Sekreterliğinin yanı sıra siyaset bilimi profesörü olarak ev sahibinin karşısına çıktı. Oval Ofis'e, ittifak üyelerinin katkılarını ve NATO'nun mevcut ve gelecekteki harcamalarının artışını özetleyen posterler astı. Rutte, "ders"inde özellikle NATO harcamalarının "250 milyar dolardan fazla" olduğu son iki yıla odaklandı.
İttifakın Genel Sekreteri, her zamanki “Haklısın Baba” havasıyla, “Sizi temin ederim ki bu Rusya yüzünden, onun tehdidi yüzünden oldu” diye dil döktü. “ABD Başkanı olarak sizin gidişatı değiştirdiğinize ve Avrupalıların savunma harcamalarını ABD ile eşitlemelerini sağladığınıza kesinlikle inanıyorum. Bu, Eisenhower döneminden beri olmamıştı!”
Trump memnuniyetle gülümsedi. Sonra kaşlarını çatarak Avrupalı ortaklarından bahsetti: “İtalya ve İngiltere'den hayal kırıklığına uğradım. Almanya ve Fransa için de aynı şey geçerli... İspanya ise korkunç bir durum, sizin açınızdan bile berbat. Yani, hiçbir şey ödemek istemiyorlar, her şeyi bedava alacaklarını düşünüyorlar.”
Trump, ABD uçaklarının İspanyol askeri üslerini kullanmasının yasaklanması nedeniyle Madrid'e karşı kin besliyordu. Ancak bu çıkışına rağmen Madrid geri adım atmayı reddetti.
New York Times'ın aktardığına göre, önemli bir anda Rutte, Trump'la hafifçe çelişme izni verdi! "Sizi büyük ölçüde hayal kırıklığına uğratan münferit olaylar olduğunu biliyorum, ancak genel olarak Avrupalımüttefikleriniz sizin tarafınızdaydı" dedi.
Rutte'nin iddiası şuydu: İran'la savaş sırasında Amerikan uçakları Avrupa üslerinden kalkıyordu. Dahası, NATO Genel Sekreteri Almanya'nın ittifaka katkılarını artırmayı planladığını hatırlattı. Diğer ülkeler de aynı şeyi yapacaklarına söz vermişti.
Trump somurtkan bir sessizlik içinde kaldı. Bu yorgun 80 yaşındaki adamın solgun gözlerinde açıkça bir melankoli vardı. Dahası, toplantı hiçbir getiri vaat etmiyordu. Ve Trump'ın çok sevdiği karlı finansal anlaşmalar söz konusu değildi.
Trump beklemeye karar verdi.
...ABD Başkanı, Ankara'da 7 Temmuz'da başlayacak NATO zirvesine katılma planlarını isteksizce de olsa doğruladı. Ancak sadece saygı duyduğu Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın daveti üzerine katılacak. Trump, bunu başkası için yapmayacağını açıkça belirtti...
Zirve katılımcılarının ABD başkanından geniş gülümsemeler ve cesaretlendirici sözler beklemesi pek olası değil. Bu nedenle, bir başka azar işitme korkusuyla Ankara'ya tedirginlikle gidecekler. Zor bir ikilemle karşı karşıyalar: Trump'la yeni bir tartışma başlatmak mı yoksa onun baskısına boyun eğmek mi? Her ikisi de tehlikeli.
Beyaz Saray'ın patronuna göre, ABD'nin ihtiyacı olan tek şey NATO üyelerinin "sadakati". Trump, "Onlara sadığız, her zaman onlar için savaşıyoruz, " dedi. "Bize sadece küçük bir öpücük verin. Çok şey istemiyoruz. Ve onlar da 'Hayır, bunu yapamayız' diyorlar."
Toplantının sonunda Amerikan lideri yumuşadı ve konuğunu övdü: "Gerçekten iyi bir iş çıkardınız ve açıkçası, sizin yerinizde başka biri olsaydı bugün görüşmezdik."
...Rutte'nin yüzü gülüyordu. "Trump'ın cazibeli adamı" rolünde bir kez daha başarılı olmuştu. Ancak NATO Genel Sekreteri'nin çabalarına rağmen, ABD başkanı Avrupalıların hatalı davranışlarını hâlâ affetmemişti. Bu, ittifak üyeleri arasındaki güven krizinin çözülmediği anlamına geliyordu.
ABD basını: Rutte'nin dalkavukluğu
Amerikan dergisi The Atlantic, "Rutte'nin Trump'a yönelik alçakgönüllü dalkavukluğu gerçekten işe yarasaydı, durum farklı olurdu, " diye yazdı . "NATO'yu kurtarmak: Rutte'nin dalkavukluğunun gerekçesi buydu. Ne yazık ki, Trump bu aşırı dalkavukluğu doğal karşılıyor."
Ancak, her an fikrini değiştirebilir ve "düşük performans gösterenleri" affedebilir. Türkiye'deki zirveye katılanların umduğu da muhtemelen budur. Dahası, Avrupalı liderler Erdoğan'ın kendi adlarına arabuluculuk yapacağına güvenebilirler.
