Toprak, saman ve keçi kılı ile yapılan tandırların ömrü 18 yıla kadar uzuyor

Diyarbakır’da yaşayan 63 yaşındaki Salih Baş, Mezopotamya’nın köklü miraslarından biri olan toprak tandır geleneğini sürdürmeye devam ediyor. Dicle Nehri çevresinden getirilen özel toprakla, saman ve keçi kılı karıştırılarak tamamen el işçiliğiyle üretilen tandırlar, doğru kullanıldığında 15 ila 18 yıl ömür sunuyor.

Yüzyıllardır ekmek pişirmenin vazgeçilmez yöntemi olan tandır, Diyarbakır’da geleneksel yöntemlerle üretilmeye devam ediyor. Genellikle Dicle Nehri çevresinde getirilen yağlı toprak, daha sonra kimisi makinada öğütüp hamur teknesinde harcını yapıyor, kimisi de ayakla yoğuruyor. Tuz, saman ve keçi kılı katılarak hazırlanan çamurla tandır yapımına başlanıyor. Yaz sıcağında uzun ömürlü bir tandır için gölgelik alanda günde bir sıra örülmesi uygun görülüyor. Hızlı tamamlanması için ise güneşte çabuk kuruyacağı için günde sabah, öğlen ve akşama doğru olmak üzere üç sıra örülüyor.

Fiyatları kalite, işçilik ve ebatına göre değişen bu tandırlar, 3 bin liradan 12 bin liraya kadar çıkıyor. Türkiye’nin birçok iline gönderilen tandır, doğru kullanıldığında 15 ila 18 yıl ömür sunuyor. Tandır ustası Salih Baş, yaklaşık 12 yıldır bu işle uğraştığını belirterek, "Yöre insanının bu çağa kadar bu kültürle geldiğini" ifade ediyor.

Baş, tandır yapımında yağsız toprak kullanıldığına dikkat çekerek, "Traktörcülerden istiyoruz. Onlar da Dicle Nehri etrafından getiriyorlar. Herkes ayakla yoğuruyor, belli bir dinlendirme süresi var. Bir tandır yapımında *yaz mevsiminde* 4 gün işçiliği var. Sıra vurmasıdır, 2 gün de rötuşu var. Rötuş ise taşlamadır" şeklinde konuştu. Kullanım ömrüne yönelik, "Hassasiyetle yapılırsa bir tandırın ömrü 15-18 seneyi bulur" dedi.

Baş, yaptıkları tandırları İstanbul, Ankara gibi Türkiye’nin her yerine gönderdiklerini kaydederken, "Bazen günde 5-10 adet satıyoruz, bazen de hiç satamıyoruz. Bu tandır doğalgaza uyumludur, 2 seneden fazla dayanmaz. Çünkü doğalgazın ateşi serttir. Doğalgaz, tandırın ismini bozmuş durumda" ifadelerini kullandı.

Toprak, saman ve keçi kılıyla yapılan tandırlar 18 yıla kadar dayanıyor