Haber365’te yayınlanan Bir Bilene Sor programına konuk olan Türk-Çin Çalışmaları Merkezi Başkanı Orçun Göktürk, Çin'in ev sahipliğinde gerçekleştirilen APEC Zirvesi'ne ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in aynı zirvede bir araya gelmesinin dünya kamuoyunun gündeminde olduğunu belirten Göktürk, buluşmanın yeni bir Yalta Zirvesi olarak nitelendirilmesine ilişkin tartışmaları değerlendirdi.
"Yalta benzetmesi Çin'de olumlu karşılanmıyor"
Üç liderin buluşmasının yeni bir Yalta Zirvesi olup olmayacağına ilişkin tartışmalara değinen Göktürk, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin de bu benzetmeye dikkat çektiğini belirtti. 1945 yılında ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin'in Kırım'daki Yalta şehrinde bir araya geldiğini hatırlatan Göktürk, bugünkü zirveye yönelik Yalta benzetmesinin temelinde Avrupa Birliği'nin masada bulunmamasının yattığını söyledi. Ancak bu benzetmenin Çin'de olumlu karşılanmadığını vurgulayan Göktürk, bunun tarihsel nedenlerine dikkat çekti. Yalta görüşmelerinin sonuçlarının Çin açısından olumlu olmadığını belirten Göktürk, Mançurya'nın büyük bölümünün Sovyetler Birliği'nin egemenliğine girmesini ve Moğolistan'ın Çin'den ayrılmasını bu sürecin sonuçları arasında gösterdi. Göktürk, "Çin Halk Cumhuriyeti o dönem kendisini dört büyük güçten biri olarak görüyordu. Amerika, İngiltere, Sovyetler Birliği ve Çin beraber savaştı. Ancak Çin bu zirveye davet edilmemişti." ifadelerini kullandı. Çin basınında da Yalta benzetmesinin öne çıkarılmadığını belirten Göktürk, Pekin'deki temaslarından edindiği izlenimlerin de bu yönde olduğunu aktardı.
"Zirvenin üçlü zirveye indirgenmesinden memnun değiller"
Çin'in APEC Zirvesi'nin yalnızca Trump, Şi ve Putin'in buluşması üzerinden değerlendirilmesinden de memnun olmadığını ifade eden Göktürk, organizasyonun çok daha geniş bir uluslararası katılıma sahip olduğunu söyledi. Çin'in dış politikasında Küresel Güney ülkelerinin önemli bir yer tuttuğunu belirten Göktürk, Latin Amerika, Afrika ve Güneydoğu Asya ülkeleriyle geliştirilen siyasi ve ticari ilişkilerin Pekin yönetimi açısından büyük önem taşıdığını kaydetti. APEC'in yalnızca üç büyük gücü bir araya getiren bir platform olmadığını vurgulayan Göktürk, Kore, Japonya, Vietnam, ASEAN ülkeleri ve Latin Amerika'dan liderlerin de zirveye katıldığına dikkat çekti.
"Trump daha masa kurulmadan kaybeden"
Üç liderin zirveye farklı hedeflerle geldiğini belirten Göktürk, ABD Başkanı Donald Trump'ın hem iç hem de dış politikada yaşadığı sıkışmışlık nedeniyle görüşmelere dezavantajlı başladığını savundu. Göktürk, liderlerin zirvedeki konumlarını değerlendirirken, "Daha masa kurulmadan Trump kaybeden. Bunu vurgulamak lazım. Şi Cinping en büyük kazanan. Putin de aynı zamanda kazanan." dedi. Rusya'nın öncelikli hedefinin Ukrayna'daki savaşın kendi lehine sonuçlanacak bir anlaşmayla sona ermesi olduğunu belirten Göktürk, Moskova'nın Avrupa ve ABD tarafından da tanınacak bir anlaşma ile yaptırımların kısa veya orta vadede kaldırılmasını istediğini ifade etti.
Çin'in önceliği ticaret yollarının güvenliği
Çin'in zirvedeki önceliklerinin diğer iki ülkeden farklı olduğunu belirten Göktürk, ülkenin dünya imalat sektöründeki ağırlığına dikkat çekti. Çin'in küresel imalat üretiminin yaklaşık yüzde 30'unu tek başına karşıladığını belirten Göktürk, Pekin yönetiminin savaşlardan ve ticaret yollarının kapanmasından olumsuz etkilendiğini söyledi. Hürmüz Boğazı, Yemen, Kızıldeniz ve Ukrayna'daki gelişmelerin Çin'in ticari çıkarlarını doğrudan etkilediğini ifade eden Göktürk, Pekin'in bu bölgelerdeki çatışmaların sona ermesini ve uluslararası ticaretin kesintisiz sürmesini istediğini kaydetti. Çin'in ABD ile hem rekabet ettiğini hem de iş birliği yapmak zorunda kaldığını belirten Göktürk, dünya ticaret yollarının güvenliğinde Amerikan donanmasının hâlâ önemli bir rol oynadığını söyledi. Göktürk, Çin'in bu ilişki biçimini rekabet ve iş birliğinin bir arada yürütüldüğü bir süreç olarak değerlendirdi.
"Yalta benzetmesi bu açıdan da doğru olmuyor"
1945 yılındaki Yalta görüşmelerinde ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği'nin Nazi Almanyası ve Japonya'ya karşı aynı ittifak içerisinde yer aldığını hatırlatan Göktürk, bugünkü uluslararası sistemin ise farklı bir yapıya sahip olduğunu söyledi. Günümüzde ABD'nin bir kutbu, Rusya ve Çin'in ise farklı bir kutbu temsil ettiğini belirten Göktürk, Washington yönetiminin iki ülkeyle de farklı coğrafyalarda karşı karşıya geldiğini ifade etti. ABD'nin Ukrayna savaşı üzerinden Rusya ile, ticaret savaşları üzerinden ise Çin ile karşı karşıya olduğunu belirten Göktürk, bu nedenle mevcut zirvenin tarihsel Yalta görüşmeleriyle aynı çerçevede değerlendirilemeyeceğini dile getirdi.
Avrupa'nın masaya oturması belirleyici olacak
Zirveden çıkabilecek sonuçlara ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Göktürk, liderlerin sembolik kazanımlar elde edebileceğini ancak Avrupa'nın sürecin dışında bırakılmasının önemli bir eksiklik olduğunu söyledi. Ukrayna savaşının devamında Avrupa'nın rolüne dikkat çeken Göktürk, Kiev yönetimine silah ve finansman desteği sağlayan Avrupa ülkelerinin ikna edilmesinin önemini vurguladı. Göktürk, zirvenin ardından Rusya, ABD ve Çin'in Avrupa'yı ve Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy'yi Rusya ile anlaşma masasına oturmaya yönlendirmesinin önemli bir gündem maddesi olabileceğini ifade etti. Çin'den zirveyi takip etmeye devam edeceklerini belirten Göktürk, görüşmelerin sonuçlarını ve uluslararası siyasete olası etkilerini yerinden aktaracaklarını söyledi.
Henüz yorum yapılmamış
Bu içerik hakkında ilk yorumu siz yapın!