AstraZeneca Aşısı Nedir? Bakan Koca Karşı Çıkmıştı!

Kanda pıhtılaşmaya yol açtığı iddialarının ardından AstraZeneca koronavirüs aşısının kullanımını durduran ülke sayısı 21'e yükseldi. Art arda gelen sipariş iptalleri Türkiye'nin bu aşıyı almamasında başrol oynayan Sağlık Bakanı Fahrettin Koca'nın da haklılığını gözler önüne serdi. Bakan Koca, Aralık ayında konuyla ilgili yaptığı açıklamada, 'AstraZeneca' aşısını ucuz olduğu halde güvenilir bulmadıkları için almadıklarını söylemişti. Koronavirüse karşı geliştirilen ilk iki aşıdan olan İngiliz AstraZeneca aşısını Türkiye almamayı tercih etmişti. Sağlık Bakanı Dr. Fahrettin Koca geçen aralıkta bu konuyla ilgili yaptığı açıklamada, 'AstraZeneca' aşısını ucuz olduğu halde güvenilir bulmadıkları için almadıklarını söylemişti. Bazı bilim insanları bu açıklamasından dolayı Bakan Koca'yı 'güvenlik bilgilerinden habersiz' diyerek sert şekilde eleştirmişti. Ancak aradan geçen süreçte, aralarında İngiltere, Almanya ve Fransa'nın da olduğu bir çok Avrupa ülkesi bu aşının kullanımını sağlık sıkıntıları nedeniyle geçici olarak durdurdu. Bakan Dr. Fahrettin Koca, Aralık ayında yaptığı açıklamada, "Moderna ve AstraZeneca aşısını neden alamadık?" sorusuna şu yanıtı vermişti: "Moderna yurt dışına vermiyor. AstraZeneca vermek istiyor. Almaktan yana olmadım. Bekletiyorum. Vatandaşıma, 'Yüzde yüz güvenebilirsiniz. Ben de yaptırmak istiyorum' diyebileceğim bir aşı olma noktasında, daha emin değil dünya. Uzun vadeli bağışıklık sonuçlarını bilmiyoruz. Erken dönem başarı sonuçlarını dünya göremedi. Bakan Koca'nın bu açıklamasına bazı bilim insanlarından tepkiler gelmişti. Aşıların güvenlik bilgilerinden habersiz olduğu ileri sürülen Bakan Koca, sert eleştirilere maruz kalmıştı. Ancak, şimdilerde Bakan Koca'yı doğrular nitelikte gelişmeler yaşanıyor. 'AstraZeneca' aşısının kullanımı İrlanda, Norveç, Endonezya, Avusturya, İzlanda, Lüksemburg, Litvanya, Romanya, Hollanda, Bulgaristan, İtalya, Portekiz, İspanya, Danimarka, Fransa ve Almanya'da geçici olarak durduruldu.

Durdurma gerekçesi; aşının kanda pıhtılaşma yaratıp derin damar tıkanıklığı ve Akciğer Embolisi gibi hastalıkların riskini artırıyor olabileceği kuşkusu. AstraZeneca firmasıysa, söz konusu vakalarla aşı arasında doğrudan bir bağlantının bulunmadığını vurguluyor. Firma, bu oranın, söz konusu şikâyetlerin normal nüfusta görülme oranından yüksek olmadığını vurguladı. Derin ven trombozu, özetle, kan akışının azalmasına bağlı olarak damarlarda kan pıhtısının oluşması anlamına geliyor. Genellikle bacaklarda görülen bu durumda, pıhtının koparak kendi başına damarlarda hareket edip bir organa kan akışını tıkama ihtimali bulunuyor. Bu duruma da emboli adı veriliyor. Pulmoner emboli ise kalpten akciğere giden damarların pıhtı tarafından tıkanması anlamına geliyor. Pulmoner emboli, akciğerdeki oksijen seviyelerini etkiliyor ve potansiyel olarak öldürücü olabiliyor. Baş dönmesi, göğüs sıkışması, nefes darlığı ve öksürük gibi semptomlarla kendini gösterebiliyor.

Aşı vücutta antikor üretilmesi istenen mikroorganizmaların hastalık yapma etkileri, güçleri ellerinden alınmış; yani zayıflatılmış hallerinin vücuda verilerek gerekli antikor cevabının oluşturulması demektir.

Covid 19 aşısı üretiminde birçok firma ve grup önemli aşamalar kaydetmiştir. Bu aşılardan bazıları şunlardır.

Uğur Şahin ve Özlem Türeci’nin başkanlığını yaptığı, Almanya Mainz merkezli ilaç şirketi Biontech tarafından RNA tabanlı olarak geliştirilmiştir. Covid 19 virüsüne karşı elde ettiği başarı oranı %90 olarak açıklanmıştır. FDA, yani ABD Gıda ve İlaç İdaresi tarafından verilen acil kullanım izni ile birlikte ABD’de kullanılmak üzere izin verilen ilk aşı olarak dikkat çekmektedir. Ülkede 16 yaşın üzerindeki bireylere uygulanabilecek. Covid 19 aşı çeşitleri arasında yer alan Biontech aşısı, ilk olarak Birleşik Krallık’ta kullanılmak üzere izin almıştır. Ülkede aşılama çalışmaları başlamış bulunmaktadır. Onay veren ilk ülkelerden bir diğeri ise Kanada’dır. Biontech aşısının bozulmadan uzun süre dayanabilmesi için -70 derece sıcaklıkta tutulması gerekmektedir.

Biontech Aşısı gibi Moderna aşısı da ABD Gıda ve İlaç İdaresi tarafından onaylandı. RNA tabanlı teknik ile geliştirilmiştir. Şirketin açıkladığı verilere göre %95 oranında başarı yüzdesi yakalanmaktadır. Plasebo grubundakilerden 90 kişi koronavirüse yakalanmıştır. Buna karşın 2 doz etkin aşı uygulanan gruptakilerden sadece 5 tanesi koronavirüse yakalanmıştır. Ayrıca koronavirüse yakalanılsa bile hastalık sırasında oluşan komplikasyonların şiddetini azalttığı açıklanmıştır. Etkin aşı uygulanan kişilerde şiddetli koronavirüs komplikasyonları görülmemiştir. Biontech aşısının %90’lık başarısına karşılık, yakaladığı %95’lik başarı oranı ile bir adım önde gözüküyor. Moderna aşısının bozulmadan uzun süre dayanabilmesi için -20 derece sıcaklıkta tutulması gerekmektedir.

Viral vektör tabanlı olarak Oxford Üniversitesi ve Astrazeneca ortaklığı tarafından geliştirilen aşının başarı yüzde 70 olarak açıklanmıştır. İki tam doz verilen bir grupta başarı oranı yüzde 62 olarak ölçülmüş iken, sırası ile yarım ve tam doz verilen başka bir grupta bu oran yüzde 90 olarak ölçülmüştür. Nihai olarak iki testin ortalaması baz alınarak başarı oranı, yüzde 70 olarak ölçülmüştür. Başarı oranı Covid 19 aşı çeşitleri arasında yer alan Biontech ve Moderna’ya göre düşük olan bu aşının, fiyatının ucuz olması nedenli ile önemli bir alternatif olarak karşımıza çıkmakta. Astrazeneca aşısının yan etkileri arasında grip, vücut ağrıları gibi bazı semptomların olabileceği; ancak güvenli bir aşı olduğu açıklanmıştır. Astrazeneca aşısının bozulmadan uzun süre dayanabilmesi için normal soğutma cihazları yeterli olmaktadır.

Rusya tarafından geliştirilen Sputnik V aşısı’nın yüzde 92 oranın başarı sağladığı açıklanmıştır. Viral vektör tekniği ile birlikte geliştirilmiştir. Rusya başta olmak üzere birçok ülkede kullanılmasına başlanacaktır. Bu aşıya onay veren ilk yabancı ülke Belarus olmuştur. Sonrasında ise Kazakistan, bu aşının üretilmesine onay vermiştir. Sputnik V aşısının bozulmadan uzun süre dayanabilmesi için normal soğutma cihazları yeterli olmaktadır. Rusya RDIF (Rusya Doğrudan Yatırım Fonu) başkanı Covid 19’a karşı geliştirilen bu aşının diğer aşılara göre çok daha uygun fiyatta olacağını belirtmiştir.

Çinli bilim insanları tarafından viral vektör tekniği kullanılarak geliştirilmiştir. RNA tabanlı teknik ile geliştirilen aşılara göre daha yavaş üretilmekte olan bu aşının başarı oranı yüzde 50’nin üzerinde olarak açıklanmıştır. Covid 19 aşı çeşitleri arasında yer alan Sinovac aşısı, Çin’de henüz onaylanmış durumda iken birçok sağlık çalışanına uygulanmıştır. Bu da birçok tartışmayı beraberinde getirmiştir. 14 gün süren test aşamasından sonra ülkemizde de kullanılmaya başlayan bu aşının etkisi önümüzde günlerde ortaya çıkacaktır. Diğer viral vektör tekniği ile üretilen aşılar gibi, normal soğutma cihazlarında uzun süre bozulmadan rahatlıkla kalabilmektedir.

Bir diğer Çin aşısı olan Sinopharm aşısı, viral vektör ile geliştirilmiştir. Bu aşının başarı oranı yüzde 79 olarak açıklanmıştır. Birleşik Arap Emirlikleri’nde gönüllülere yapılan testlerde yüzde 86 oranında başarı oranı yakalanmış, ülke çapında kullanıma onay verilmiştir. Bu aşının testlerini yapan bir diğer ülke olan Peru, bir deneğin ciddi yan etkiler yaşaması nedeni ile testlerin bir süreliğine askıya alındığını açıklamıştır.