25. Yılında Srebrenitsa Katliamı

Bosna’da 8 bini aşkın sivilin Sırp askerleri tarafından katledildiği katliamın üzerinden tam 25 yıl geçti. Yıllar geçse de acısı halen dinmiyor. Srebrenitsa Katliamında katledilen 8 bin 372 Bosnalı Müslümanın şimdiye dek 6 bin 500’ünin kimliği saptanabildi. Bu sene de 36 kurban Potacari Mezarlığı’nda toprağa verilecek.

11 Temmuz 1995 tarihinde Sırp askerleri Bosna-Hersek'teki Srebrenitsa kasabasını ele geçirdi. İki haftadan kısa bir süre içinde, İkinci Dünya Savaşı'nın sonundan bu yana Avrupa topraklarında en büyük kitlesel katliamı gerçekleştirilerek, 8 binden fazla Boşnak (Bosnalı Müslüman) katledildi. Hafif silahlı BM barışı koruma görevlileri, BM'nin “güvenli bölge” olarak ilan ettiği yerde, katliama göz yumdular. Eski Genel Sekreter Kofi Annan daha sonra şunları söyledi: "Srebrenitsa trajedisi sonsuza dek Birleşmiş Milletler tarihine musallat olacak."

Katliam, Bosna Savaşı sırasında, Sırp güçleri tarafından Müslümanlara karşı işlenen bir soykırımın bir parçasıydı. Bosna-Hersek, referandumun ardından 1992'de bağımsızlığını ilan etti ve kısa bir süre sonra ABD ve Avrupa hükümetleri tarafından tanındı. Ancak Bosnalı Sırp nüfusu referandumu boykot etmişti. Kısa bir süre sonra, Sırp hükümeti tarafından desteklenen Sırp güçleri yeni kurulan ülkeye saldırdı. ‘Büyük Sırbistan’ için Boşnakları topraklarından çıkarmaya başladılar. Bosnalı Sırp birlikleri 1992'de Srebrenitsa'yı ele geçirdi.

1993 yılının Nisan ayında, BM Güvenlik Konseyi, yerleşim alanını ‘herhangi bir silahlı saldırı veya herhangi bir düşmanca eylemden arınmış güvenli bir alan’ olarak ilan etti. Ancak kuşatma devam etti. Erzak azaldı. Boşnaklar açlıktan ölmeye başladı. 6 Temmuz 1995'te Bosnalı Sırp güçleri Srebrenitsa'ya şiddetli şekilde saldırdılar. Binlerce Boşnak erkek, kadın ve çocuk, Srebrenitsa'nın hemen dışında yer alan Potocari'de bulunan Hollandalı askerlerin kontrolündeki BM Barış Gücü karargahına sığındı. Katliam ertesi gün başladı. Müslüman Bosnalılar tahliye için otobüslere bindiklerinde, Bosnalı Sırp güçleri erkekleri ve oğlanları kalabalıktan ayırdı ve öldürmek üzere uzaklaştırdı. Binlerce kişi katledildi ve sonra buldozerlerle toplu mezarlara itildi. Raporlar bazılarının canlı gömüldüğünü, bazı yetişkinlerin çocuklarının ölümünü izlemeye zorlandığını gösteriyor.

Bu arada kadınlar ve kızlar, tahliye edilenlerin kuyruklarından çıkarıldı ve tecavüze uğradı. Şahitler cesetlerle dolu sokaklardan söz etti. Sırp vahşetine tanık olan Hollandalı askerler hiçbir şey yapmadı ve üslerinde barınan yaklaşık 5.000 Müslüman Sırplara teslim edildi. Lahey'de olayları araştıran bir BM mahkemesi, daha sonra katliamın içine giren büyük miktarda planlamadan bahsetti. ‘Askeri yaştaki tüm Müslüman erkekleri yakalamak için ortak bir çaba gösterildi’ Kadınları ve çocukları taşıyan otobüsler sistematik olarak erkekleri aradı ve askerler genellikle orduda hizmet vermeye uygun olmayacak genç erkekleri ve yaşlı erkekleri aldılar. Bu katliamın etkileri bugün hala yankılanıyor.

Soykırımdan 25 yıl sonra hala yeni toplu mezarlar ve mağdurların cesetleri keşfediliyor. 2002 tarihli bir rapor Hollanda hükümetini ve askeri yetkilileri cinayetleri önleyemedikleri için suçladı. Raporun ardından hükümetin tamamı istifa etti. 2019 yılında ülkenin yüksek mahkemesi, Hollanda'nın Srebrenitsa'daki 350 ölümden kısmen sorumlu olduğuna dair bir kararı onadı. 2017'de Hollanda’nın Lahey şehrindeki BM mahkemesi Bosnalı Sırp General Ratko Mladiç'i soykırım ve diğer zulümlerden mahkum etti. Komutan 1995 yılında savaşın sona ermesinden sonra firariydi. 2011 yılında kuzeninin kuzey Sırbistan'daki evinde bulundu. Sırbistan bunun bir soykırım olduğunu kabul etmeyi reddetti.