1300 Yıldır Neden Yapıldığı Bilinmeyen Labirent Şeklindeki Porbajın Yapısı

Ne amaçla yapıldığı hala gizemini koruyan Porbajın, Tuva Özerk Türk Cumhuriyeti’nin güneydoğusunda yer alıyor. Tere Gölü’nün tam orta yerinde bir adanın üzerine kurulmuş olan 6 hektarlık alanı kaplayan yapı tam bin 300 yıllık. Porbajın aslına bakılırsa minik bir kale. Dört bir yanında surlar bulunan yapının dört köşesinde burçlar yer alıyor. Labirent şeklindeki yapılan bu kale görenlerde hayranlık hissi uyandırıyor.

Bu yapı araştırmacılara göre Uygur Türkleri tarafından yapılmış. ‘Toprak Ev’ anlamına gelen Porjabın’ı ilk keşfeden Rus Arkeolog D.A.Klementz, Doğu Sibirya'ya bir coğrafya araştırması için gittiği zaman keşfetmiş.

Klementz yapının 200 kilometre ilerisinde bulunan bugünün Moğolistan sınırları içerisinde olan Kara Balasagun kentinden ayrı olarak inşa edildiğini anlamış. Bundan 60 yıl sonrada USSR etnografya enstitüsü çalışanı olan S.I Vainshtein burada çeşitli araştırmalar yapmış.

İlk bakıldığı zaman dörtgen bir adaya benzeyen tarihi kalıntılar, aslında şekli itibariyle labirent olarak inşa edilmiş. Yapının neden bu şekilde kurgulandığına ve hangi amaca hizmet etmek için yapıldığı halen gizemini koruyor.

Vainshtein’in, araştırmasının ardından Klementz'in söylemlerine yakın olarak bu yapının MS. 750 yılında Uygur Hanı Bayançur Han tarafından yapıldığını öne sürüldü. Kentin çevresinde bulunan surların, mimari benzerlikleri nedeniyle bazı Çinli ustalara yaptırıldığı düşünülüyor. Vainshteinin teorisinden başka öne sürülen bir teori bulunmuyor olsa da bazı tartışmalar hâlâ sürüyor.

Selenge yazıtlarında ise ‘Sonbahar geldiğinde ordumu ayarlamak için burasını kurdum’ ifadesi yer almakta. Bu ilginç yapının çevresinde yıllarca çeşitli kazılar yapıldı. Bu kazılara her gün yaklaşık 100 kişi katıldı.

Yöneticiler, uzman araştırmacıların ve gönüllü öğrencilerin katıldığı kazılar dönüşümlü olarak yapıldı. Tere Gölü, çevresi dağlarla çevrili 1300 rakımlı bir platoda bulunduğundan dolayı bazı kazı çalışmaları rahat yapılamadı.

Kazıların rahat yapılabilmesi için göl içerisindeki kale için özel olarak yapılmış 1400 metre uzunluğunda tahta köprü ile ulaşım sağlandı. Porbajın kazısı, hâlâ büyük çaplı bir kurtarma ve araştırma faaliyeti olarak biliniyor. Tuva'ya giden gezginlerin uğradığı bir diğer adreste 'ovo'lar.

Dağların zirvesine yapılan ovolar, Tuvalılar için kutsal bir ibadet alanıdır. Aynı zamanda Porbajın ve çevresinde bulunan Türk anıtmezarları ve yazıtlar da yer alıyor. Üzerinde yer alan yazıların silinmeye yüz tuttuğu bu mezar taşları, kazı ekibinin başkanı Prof. Dr. Dimitry Vasilyev tarafından saha araştırmaları sırasında keşfedildi.