Bir söyleşide genç bir hanımefendi, Haluk Bilginer’e soru sorarken “Türk sineması” diyor. Bilginer, bu ifadeye itiraz ediyor. “Türkiye sineması diyelim mi ona? Türk sineması bana doğru gelmiyor.”

Sayın Bilginer, o hanımefendi size o soruyu hangi dilde sordu? Türkçe mi, Türkiyece mi? İngiltere’de oyunculuk yaparken konuştuğunuz dile İngilizce mi, İngilterece mi diyordunuz?

Fransız sineması, İtalyan sineması, Japon sineması dediğimizde herkes neyi kastettiğimizi anlıyor. Sizin de başka söyleşilerde “Fransız sineması” ve “İngiliz tiyatrosu” dediğiniz basına yansıdı. Peki o genç kız “Türk sineması” deyince neyi yanlış söyledi?

Reklamda Türk Telekom, dizide Türk Dedektif

2019’da “Herkes Türk Telekom’da” kampanyasının reklamını siz seslendirdiniz. Dört yıl sonra başrolünü oynadığınız diziyi basına “Türk Dedektif çok severek çalıştığım bir proje oldu” diye anlattınız. O gün “Türkiye Telekom” ya da “Türkiye Dedektifi” demek aklınıza gelmedi. Şimdi halkın diliyle sorayım. Bu işlerden para kazanırken “Türk” sözü gayet yerindeydi de Yeşilçam’ın adı anılınca mı yanlış oldu?

Yeşilçam’ın unutulmaz oyuncularından Nubar Terziyan’ı düşünün. Ermeni kökeniyle de filmlere verdiği emekle de kendisi tiyatro tarihimiz için çok kıymetlidir. Ona “Türk sinemasının unutulmaz oyuncusu” dediğimizde, bizzat kurulmasına emek verdiği sanat geleneğinin adını söylüyoruz. Yeşilçam’ın ortak hafızasında Nubar Terziyan’ın da Kemal Sunal’ın da ve nice büyük sanatçılarımızın da yeri var.

Deniz Kuvvetlerinin armasındaki 1081’i de mi sileceğiz?

Aynı düzeltmeyi kurumlara taşıyalım. “Türk Silahlı Kuvvetleri” yerine “Türkiye Silahlı Kuvvetleri” dediğimizde, Türk Deniz Kuvvetlerinin armasındaki 1081’i ne yapacağız? Çaka Bey’in İzmir’de kurduğu donanmayı kendi denizcilik tarihimizden mi çıkaracağız? İzmir bugün de burada. Çaka Bey’i tarihin dışına itmek için 1923’ten önce yaşamış olması yeterli mi?

Kara Kuvvetleri, Mete Han’ın tahta çıktığı MÖ 209’u kuruluş tarihi olarak esas alıyor. Türk Hava Kuvvetleri, tarihini Osmanlı Türk Devleti dönemindeki 1 Haziran 1911’den başlatıyor. 1923, Cumhuriyet’in kuruluş yılıdır. Türk ordusunun tarihini de o yıldan başlatırsak, Cumhuriyet’in devraldığı askeri birikimi hangi adla anlatacağız?

Türk Dil Kurumu “Türkiye Dil Kurumu”, Türk Tarih Kurumu “Türkiye Tarih Kurumu” mu olacak? Bir öğretmen sınıfa girip “Bugün Türk tarihini işleyeceğiz” dediğinde onun da sözünü mü keseceğiz? Göktürkleri hangi başlık altında okutacağız? Ergenekon Destanı’nı hangi kitaba koyacağız?

Ermeni tarihi, Rum tarihi, Yunan tarihi denildiğinde bu adlar gayet doğal karşılanıyor. Öyle de karşılanmalı. Türk tarihi dendiğinde niçin birileri hemen düzeltme ihtiyacı duyuyor?

Haritadaki sınırı şiirin neresine çekeceğiz?

Fuzuli Bağdat çevresinde yetişti. Ali Şir Nevai Herat’ta doğdu. Bugünkü sınırlarımızın ötesinde yetişen bu şairlerin eserlerini okuduk, dillerinden beslendik. Dede Korkut’un hikayeleriyle büyüdük. O mirası Türkiye, Azerbaycan ve Kazakistan birlikte UNESCO listesine taşıdı.

Şimdi bir öğrenciye “Fuzuli’yi oku ama Bağdat bugünkü sınırlarımızın dışında kaldığı için onu Türk edebiyatı içinde anma” mı diyeceğiz? Haritadaki sınırı şiirin hangi dizesinden, destanın hangi sayfasından geçireceğiz?

Halkımızın dikkatini çekmek istediğim nokta bu. “Türk” adını tarih kitabından, edebiyat dersinden, sinema programından ve kurumların adından sistemli biçimde çıkarmaya kalkmak, Türk Milleti’nin kendi kökleriyle bağını kesmeye kalkmaktır. Yarın çocuklarımıza Çaka Bey’i, Göktürkleri, Ergenekon’u ve Dede Korkut’u anlatırken bu mirasın ortak adını hangi kelimeyle söyleyeceğiz?

Sayın Bilginer, bu yıl DenizBank’ın reklam yüzü olarak da kamera karşısına geçtiniz. Türkiye’de milyonlarca insana seslenen bir bankanın yöneticileri, seyircinin bu soruyu neden sorduğunu elbette değerlendirecektir. Ben de size doğrudan soruyorum. 

Ermeni, Yunan, İngiliz, İtalyan derken doğal karşıladığımız bir adlandırma, sıra “Türk”e gelince sizi neden rahatsız ediyor? İtirazınız bir sinema terimine mi, yoksa Türk adının bir kültürü ve milli kimliği ifade etmesine mi?

Yarın o hanımefendi size bir kez daha soru sorsa ve “Sayın Bilginer, biz şu anda hangi dilde konuşuyoruz?” dese, ona ne cevap vereceksiniz?

“Türkçe” mi, “Türkiyece diyelim mi ona” mı?