Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, geçen yıl günlük ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü taşınan Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olmayı sürdürüyor. Dünya genelinde deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birinin bu hat üzerinden gerçekleşmesi ve alternatif güzergahların sınırlı kalması, Boğaz’daki olası bir kesintinin küresel petrol piyasalarında ciddi sonuçlar doğurmasına yol açıyor.
St. Gallen Üniversitesi Makroekonomi Profesörü Guido Cozzi, en büyük etkinin Körfez petrolüne yüksek bağımlılığı olan ülkelerde görüleceğini belirtti. Cozzi’ye göre özellikle Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi büyük Asya ithalatçıları kısa vadede ciddi arz kesintileriyle karşılaşabilir. Avrupa’nın da etkileneceğini ancak ABD, Norveç ve Afrika kaynaklarıyla sağlanan kısmi çeşitlendirme sayesinde bu etkinin daha sınırlı kalacağını ifade etti. ABD’nin artan yerli üretimi nedeniyle doğrudan etkilenmeyeceğini ancak küresel fiyat artışlarının Amerikan ekonomisine de yansıyacağını vurguladı.
Kısa vadede piyasalarda risk primi ve ihtiyati stok eğilimi nedeniyle sert fiyat sıçramaları görülebileceğini belirten Cozzi, geçici bir kesintinin dahi Brent petrol fiyatlarında çift haneli artışlara yol açabileceği uyarısında bulundu. Vadeli işlem piyasalarının hem fiziksel arz daralmasını hem de jeopolitik belirsizliği fiyatlayarak enerji ve taşımacılık piyasalarındaki oynaklığı artıracağını söyledi.
Tarihsel örnekler arasında 1973 petrol ambargosu, 1980’lerdeki İran-Irak Savaşı ve 2019’da Suudi petrol tesislerine yönelik saldırıları hatırlatan Cozzi, günümüzde petrol piyasalarının çok daha finansal olarak entegre olduğunu ve spekülatif dinamiklerin kısa vadeli fiyat hareketlerini fiziksel arz şokunun ötesine taşıyabileceğini dile getirdi.
Kesintinin süresinin belirleyici olacağını vurgulayan Cozzi, kısa süreli bir kapanmanın Enflasyon baskısını artırarak enerji ve ulaşım maliyetlerini yükselteceğini, ancak uzun süreli bir kesintinin özellikle enerji ithalatçısı gelişmekte olan ülkelerde büyümeyi ciddi biçimde yavaşlatabileceğini ifade etti. Böyle bir durumda gelişmiş ekonomilerde merkez bankalarının para politikasında gevşemeyi ertelemek zorunda kalabileceğini kaydetti.
Wood Mackenzie Emtia Araştırmaları Kıdemli Başkan Yardımcısı Alan Gelder ise Boğaz’ın kapanmasının 2 Mart’ta petrol fiyatlarını yaklaşık yüzde 10 yükselttiğini ve özellikle rafine ürünlerde belirgin bir prim yarattığını hatırlattı. Gelder, son haftalarda ABD-İran gerilimi nedeniyle ham petrol fiyatlarının zaten yükselmiş olduğunu, bu nedenle kapanma etkisinin ürün tarafında daha güçlü hissedildiğini söyledi.
Hürmüz Boğazı’nın küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 15’i için ana arter olduğunu belirten Gelder, uzun süreli bir kapanmanın rafineri sektörü üzerinde ciddi baskı yaratacağını ifade etti. Orta Doğu dışındaki yedek kapasitenin talebi karşılamaya yetmeyeceğini, rafinerilerin sınırlı arz için rekabete gireceğini ve fiyatların yüksek seyredeceğini kaydetti. Stratejik petrol stoklarının devreye alınabileceğini ancak nihai dengenin yüksek fiyatlar yoluyla sağlanacağını, uzun süreli bir senaryoda talep yıkımının kaçınılmaz olacağını belirtti.
Gelder, iki haftalık bir kapanma halinde petrol fiyatlarının varil başına 100 Dolar seviyesine çıkabileceğini, Boğaz’ın yeniden açılması durumunda ise OPEC dışı arz artışının 2026’da küresel talep artışını aşacağı beklentisiyle fiyatların gerileyebileceğini ifade etti. Ancak çatışmanın seyrine bağlı olarak piyasalar açısından belirsizliğin sürdüğünü ve uzun süreli bir kesintinin hem petrol fiyatları hem de küresel ekonomik büyüme üzerinde baskı yaratacağını sözlerine ekledi.
Kaynak: AA
