Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi’nin düzenlediği "Edebiyat Mahfili" programında konuşan Prof. Dr. Lokman Turan, divan şiirini Türkçenin kazandığı edebi bir zafer olarak tanımladı. Turan, bu zaferin özellikle Türkçe yüksek şiir dilinin itibarsızlaştırıldığı bir dönemde elde edildiğini belirtti.
İki tarihî dışlamaya karşı Türkçenin başarısı
Turan, divan şiirinin karşı karşıya kaldığı sorunları, XIII. ve XIV. yüzyıllarda Anadolu’nun eğitimli kesimlerinin Türkçeyi yeterince ciddiye almaması ile XIX. yüzyılda Türkçe divan şiirinin aidiyetinin sorgulanması olarak iki ana başlıkta ele aldı. Ziya Paşa’nın 1868 yılında kaleme aldığı "Şiir ve İnşâ" makalesini, Türkçe divan şiirinin dışlandığına dair önemli bir örnek olarak gösterdi.
Bu bağlamda, Ziya Paşa'nın Erzurumlu olması ve divanlarından birinin Hasankaleli Nef'î'ye ait oluşu Turan tarafından vurgulandı. Nef'î’nin mahlasını veren Gelibolulu Mustafa Âlî'nin de bir dönem Erzurum'da yaptığı görev, bu bağlamda dikkat çekmektedir. Turan, "Hükmü veren de, hakkında hüküm verilen de bu şehrin evladıdır" diyerek bu meselenin yalnızca bir edebi tartışma olmadığını ifade etti.
Türkçenin yüksek şiirdeki yeri
Turan, konferansında Türkçenin İslami medeniyet içindeki serüvenini "biat" ve "zafer" kavramları üzerinden açıkladı. Ona göre, biat, köklü bir dilin İslami anlam dünyasını kendi diliyle ifade etmesi; zafer ise Türkçenin yüksek şiir alanında kendi büyük şairlerine sahip olmasıydı. Ali Şîr Nevâî, Fuzûlî ve Bâkî gibi isimler bu zaferin sembolü olarak öne çıkmaktadır.
Turan, Osmanlı döneminin sonlarına doğru Türkçenin şiirdeki yeri hakkında da önemli açıklamalar yaptı. Türkçenin bu alanda nasıl bir ölçü haline geldiğini medeniyetler boyu etkileyen bir zenginlik olarak değerlendirdi. Ayrıca, Arapça ve Farsça kelimelerin Türkçe şiirlere dahil olmasının, Türkçenin zayıflığı anlamına gelmediği üzerine durdu.
Özellikle Bâkî’nin eserinden bir beyti örnek göstererek Türkçenin gramer yapısının özgünlüğünü vurguladı. "Bir dili kelime değil, cümle kurar" diyerek dilin etkisini kelimeler arasındaki ilişkilere dayandırdı. "Hükmeden Türkçeyse alınan kelime işgal değil, ganimettir" ifadesiyle Türkçenin öz değerini ön plana çıkardı.
Turan, konferansını Bâkî’nin beytine dönerek tamamladı ve bu tarihî yolculuğun teması olan "itibar" kavramını vurguladı. "Bu şiirde Türkçe itibardan düşmedi. Bir zamanlar Türkçeye itibar etmeyen okumuşlar, Türkçe şiir söyleyerek itibar kazandı" diyerek divan şiirinin Türkçenin zaferi olduğunu güçlü bir şekilde dile getirdi.

TÜRKİYE DİL VE EDEBİYAT DERNEĞİ ERZURUM ŞUBESİ’NİN "EDEBİYAT MAHFİLİ"NDE KONUŞAN PROF. DR. LOKMAN TURAN, DİVAN ŞİİRİNİ İKİ TARİHÎ DIŞLAMAYA KARŞI TÜRKÇENİN KAZANDIĞI EDEBÎ ZAFER OLARAK DEĞERLENDİRDİ. TURAN, BU ZAFERİN TÜRKÇEYİ YÜKSEK ŞİİRE ELVERİŞLİ GÖRMEYEN DÖNEMİN OKUMUŞ ÇEVRELERİNE KARŞI KAZANILDIĞINI SÖYLEDİ.
Henüz yorum yapılmamış
Bu içerik hakkında ilk yorumu siz yapın!