Dünyada her yıl 7 milyondan fazla insan tütün kullanımına bağlı nedenlerle hayatını kaybetmesine rağmen, halen her beş yetişkinden biri tütün mamulleri kullanmaya devam ediyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünyada 1,2 milyar insan, vücutta neredeyse tüm organlara zarar vererek kanser, kalp hastalıkları, felç ve akciğer hastalıkları gibi çeşitli sağlık sorunlarına yol açan tütün mamulleri kullanıyor.
Tütün kullanımı, kalp ve damar hastalıkları, solunum yolu hastalıkları ve 20’den fazla kanser türü için önemli bir risk faktörü oluşturuyor. Covid-19 pandemisinin en yoğun olduğu yıllardaki küresel ölüm sayısıyla benzer bir büyüklükte olan tütün kaynaklı ölümler her yıl devam etmesine rağmen, tütün salgını insanlık tarafından Covid-19 seviyesinde bir tehdit olarak algılanmıyor.
Bu durum, dünya genelinde en yaygın türü olan sigara dahil olmak üzere nargile, puro, ısıtılmış tütün ürünleri, pipo tütünü ve dumansız tütün ürünleri ile birlikte, ciddi sağlık sorunları ve yaşam kalitesinde düşmelere neden olmaktadır. Her yıl 7 milyondan fazla kişi bu sebeplerle hayatını kaybetmekte, 1,3 milyon kişi ise pasif içicilikten etkilenerek hayatını kaybetmektedir.
Dünya genelindeki tütün kullanıcılarının yaklaşık yüzde 80'i düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşamaktadır. Bu ülkelerde tütüne bağlı hastalık ve ölümler en ağır şekilde hissedilmektedir. Tütün bağımlılığı, hane halkı bütçesinin gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçlardan alınarak tütün ürünlerine harcanmasına yol açmakta, bu da yoksulluğu derinleştirmektedir. Sigara kullanımının dünya ekonomisine yıllık maliyetinin 1,4 trilyon Amerikan doları olduğu tahmin edilmektedir; bu maliyet sağlık harcamaları, iş gücü kaybı ve erken ölümlerden kaynaklanan üretkenlik kayıplarını da kapsamaktadır.
Sigara tüketiminde liderlik Çin'de
Tütün ürünleri arasında en yaygın olan sigara tüketiminde Çin ilk sırayı almaktadır. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 5 trilyon sigara tüketilmektedir ve bunun neredeyse yarısı tek başına Çin’de içilmektedir. Kişi başına tüketimde ise Balkanlar ve Doğu Avrupa ülkeleri üst sıralardadır. Çin'de her yıl 2,4 trilyon sigara satılmakta ve 300 milyondan fazla sigara kullanıcısı bulunmaktadır. 2003 ile 2023 yılları arasında dünyanın geri kalanında sigara tüketimi yüzde 26 azalırken, aynı dönemde Çin’de sigara tüketimi yüzde 39 artmıştır.
Endonezya, ikinci sırada
Tütün kullanımının bir salgın teşkil ettiği Endonezya ise listenin ikinci sırasında yer almaktadır. Uluslararası raporlara göre Endonezya, Çin’den sonra dünyanın ikinci büyük sigara tüketicisidir. 2024 tarihli raporlara göre ülkede yetişkinlerin yüzde 34,5’i tütün kullanmaktadır. Özellikle gençlerin tütün endüstrisinin hedefi haline geldiği Endonezya'da elektronik sigara kullanımının son 10 yılda on kat artması dikkat çekmektedir.
Sigara içme oranında Balkanlar öne çıkıyor
Total sigara tüketiminde dünyanın en kalabalık ülkeleri öne çıksa da nüfusa göre sigara içme oranında Balkan ülkeleri dikkat çekmektedir. Sırbistan, yüzde 30,8 ile yetişkin sigara içme oranının en yüksek olduğu ülke olarak öne çıkmaktadır. Sırbistan’ı yüzde 28,7 ile Endonezya ve yüzde 26,1 ile Bulgaristan izlemektedir.
Dünya Sağlık Örgütü’nün değerlendirmesine göre Bulgaristan, Kuzey Makedonya ve Sırbistan, Avrupa’da en yüksek tütün kullanımına sahip ülkelerdir.
Dünyada tütün kullanımı azalıyor
Diğer taraftan bazı ülkelerdeki artış eğilimine rağmen, dünya genelinde tütün kullanımı azalma eğilimi göstermektedir. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2025 raporuna göre 2000 yılında 1,38 milyar olan kullanıcı sayısı, 2024 yılı itibarıyla 1,2 milyar seviyesine düşmüştür. Ancak, dünya genelinde elektronik sigara ve yeni nikotin ürünlerinin gençler arasında yeni bağımlılık dalgaları oluşturduğuna dikkat çekilmektedir.
DÜNYADA HER BEŞ YETİŞKİNDEN BİRİ TÜTÜN KULLANIYOR
