İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve ABD Başkanı Donald Trump tarafından 18 Haziran'da dijital ortamda imzalanan İslamabad Mutabakatı'nın ardından, gözlerin çevrildiği İsviçre'den ilk somut sonuçlar paylaşıldı. Bürgenstock kasabasındaki dörtlü görüşmelerin birinci turu tamamlanırken, 60 gün içinde nihai anlaşmayı hedefleyen bir yol haritası oluşturuldu.
Katar ve Pakistan'ın arabuluculuğunda İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında yürütülen üst düzey diplomatik temaslarda aşama kaydedildi. Görüşmeler sırasında liderlerin karşılıklı sert açıklamaları nedeniyle masada kısa süreli kriz yaşansa da, arabulucu ülkelerin dışişleri bakanlıkları yayımladıkları ortak raporda, tarafların süreci gözlemek üzere bir "Üst Düzey Komite" kurulması konusunda mutabakata vardığını duyurdu.
Başmüzakerecilerin düzenli olarak rapor sunacağı bu komite; nükleer meselesi, yaptırımlar ve mutabakat zaptının etkin uygulanmasını sağlayacak izleme gruplarına başkanlık edecek. Üst Düzey Komite'nin kurulmasıyla birlikte, yeni teknik görüşme turlarının da önü açılmış oldu.
"Minab 168" Müzakere Heyeti Medya Komitesi ve arabulucu raporlarına göre Bürgenstock görüşmelerinin kapanış bildirisinden öne çıkan noktalar:
1. İran, Lübnan güvenlik denklemine dahil oldu
Müzakerelerde, Lübnan'daki kırılgan ateşkesi istikrara kavuşturmak üzere İran'ın da katılımıyla "Çatışma Kontrol Birimi" adlı resmi bir denetim mekanizması oluşturulması kararlaştırıldı. Kurulan bu resmi denetim mekanizmasında İsrail (Kudüs) rejiminin ise bir yeri bulunmuyor.
2. Hürmüz Boğazı için doğrudan iletişim hattı
Hürmüz Boğazı'nın yönetimi ve boğazın kademeli olarak uluslararası trafiğe açılmasının garantisi konusunda, uygulamada yaşanabilecek olası aksaklıkları anında çözmek üzere doğrudan bir iletişim ve irtibat hattı kuruldu. Bu hat, ticari gemilerin güvenliğini sağlarken taraflar arasındaki yanlış anlaşılmaları ve askeri sürtüşmeleri önleyerek tarafların doğrudan temasta kalmasını hedefliyor.
3. Nükleer ve yaptırımlar için çalışma grupları
Bildiri uyarınca; nükleer, yaptırımlar ve denetim alanında faaliyet gösterecek üç ayrı ihtisas grubu oluşturuldu. Ancak bu gruplar, Mutabakat Zaptı'nın 13. maddesi uyarınca; tüm cephelerde (özellikle Lübnan'da) ateşkesin tam sağlanması, deniz ablukasının kaldırılması, dondurulan varlıkların iadesi ve petrol yaptırım muafiyetlerinin düzenlenmesinin ardından sahaya inecek.
4. Katar'daki dondurulmuş varlıklar serbest
Müzakerelerin ekonomik ayağında en somut adımlardan biri atıldı. İran'ın Katar bankalarında bloke edilmiş olan finansal varlıklarının serbest bırakılması ve iade takviminin uygulanmasına ilişkin resmi mutabakat zaptı, İran ve Katar heyetleri arasında doğrudan imzalandı.
5. İran petrol satışına başlıyor
Mutabakat Zaptı'nın 10. maddesi uyarınca, ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), İran’ın petrol, petrokimya ve türevlerine yönelik yaptırım muafiyet belgelerini 60 gün süreyle düzenledi. Bu karar, İran'ın bu süreç boyunca müşterilerine resmi olarak petrol satabileceği ve gelirlerini Merkez Bankası'nın resmi mekanizmaları aracılığıyla tahsil edebileceği anlamına geliyor.
Arakçi: "Yeniden imar planı başlatıldı"
Gelişmeleri sosyal medya üzerinden değerlendiren İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Katar ve Pakistanlı arabulucuların çabaları sayesinde petrol ihracat kısıtlamalarının esnediğini ve dondurulan bazı varlıkların serbest kalmasıyla İran'ın yeniden imar planının başlatıldığını doğruladı.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de tarafların ilk birkaç saat içinde bile tarihi önemde bir mesafe katettiğini belirterek, her ne kadar süreç zorlu olsa da amacın Orta Doğu'da kalıcı bir barış ve tam bir bölgesel ateşkes olduğunu vurgulamıştı. 18 Haziran'daki dijital imzalarla başlayan 60 günlük kritik geri sayımda, gözler şimdi teknik komitelerin atacağı adımlara çevrildi.
Kaynak: Aydınlık
