Özbekistan'da Sümelek Geleneği
Özbekistan’da baharın gelişini kutlayan Nevruz Bayramı, yüzyıllardır sümelek tatlısının yapılmasıyla anılmakta. 21 Mart'ta gerçekleştirilen bu bayram, halkın coşkusu ile mart ayı boyunca sürüyor. Mahalleler ve akrabalar, bir araya gelerek yardımseverlik ve birliği simgeleyen bu tatlının hazırlığına koyuluyor.
Sümelek’in Hazırlık Süreci
Sümelek, çimlendirilmiş buğdayın kökünden elde edilen nişastalı su ile hazırlanarak, şeker kullanılmadan pişiriliyor. Tatlı hazırlığı, adeta bir ritüel gibidir:
- Buğday 4-5 gün boyunca çimlenmeye bırakılır.
- Çimlenen buğday, kıyma makinesinden geçirilip su ile karıştırılır.
- Harmanlanan karışım büyük kazanlarda 16-18 saat karıştırılarak pişirilir.
Bu süreçte, saygı duyulan kadınlar öncülüğünde hazırlıklar yapılır ve dualar edilir. Tutulan dileklerin kabul olacağına inanıldığı için, sümeleğe yapılan dualar önemlidir.
Nevruz Kutlamaları ve Dayanışma
Yaklaşık 24 saat süren hazırlık süresince, mahalle halkı birlikte eğlenir, şarkılar söyler ve dans eder. Nevruz'da sümelek, tüm mahallelerde yapılmaktadır.
Taşkent yakınlarındaki Yengiyol ilçesinde, Mahzuna Yusupova, bu geleneği devam ettirdiklerini ve mahallelerin birlikteliğini pekiştirdiğini vurgulamaktadır. Aynı şekilde, Vasila Mansurova da, sümelek tatlısının mahalle sakinlerinin bir araya gelmesini sağladığını belirtmektedir.
Sümelek Üzerine Rivayetler
Özbekler arasında sümelek yapımının kökeniyle ilgili çeşitli hikayeler vardır. Bir rivayete göre, aç kalan bir annenin çocuklarını doyurması için yaratılan sümelek, 30 meleğin kazanı karıştırmasıyla ortaya çıkar.
Başka bir hikaye ise, düşmanın kuşattığı kalede çimlenmiş buğdayın bulunması ve bu tatlının kaleyi kurtarışını anlatır. Böylece sümelek geleneği, nesilden nesile aktarılmaya devam ediyor.
Özbekistan’da baharın gelişini ve doğanın uyanışını simgeleyen Nevruz Bayramı'na özgü sümelek tatlısı yapma geleneği yüzyıllardır devam ediyor. Çimlendirilmiş buğdayın kökünden elde edilen nişastalı su ile şeker eklemeden yapılan sümelek tatlısı, Özbek inanışına göre yıl boyunca sağlıklı, güçlü ve dayanıklı olmayı sağlıyor. Buğday 4-5 gün boyunca çimlenmeye bırakılıyor, çimlenen buğday kıyma makinesinde çekiliyor ve elde edilen karışım suyla karıştırılıp nişastalı suyu çıkarılıyor. Ardından büyük kazanlarda yağ ilave edilerek 16-18 saat boyunca sürekli karıştırılarak pişiriliyor. Toplumda saygı gören kadınların öncülüğünde yapılan sümeleğin pişirildiği kazana, altı yanmaması için ceviz veya küçük taşlar atılıyor. Özbeklerde, sümeleği karıştırma sırasında tutulan dileklerin ve edilen duaların kabul olacağına inanılıyor. Yaklaşık 24 saatte hazır olan sümelek tatlısının yapıldığı sırada şarkılar ve türküler söyleniyor, dans edilerek gece boyunca eğlenceler devam ediyor. Çinaz ilçesinde sümelek hazırlama etkinliğini görüntüleyen AA muhabirine konuşan Vasila Mansurova (fotoğrafta), konuya ilişkin AA muhabirine açıklamalarda bulundu.
