İran’da 28 Aralık’ta başlayan ve ülke geneline yayılan yönetim karşıtı protestolar, bölgedeki dengeleri sarsmaya devam ediyor. Amerikan merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı’na göre olaylarda 36 kişi hayatını kaybetti, 1200’den fazla kişi yaralandı. Gösteriler, 31 eyaletin 27’sine yayılmış durumda.
İran Devrim Muhafızları’na yakın Fars Haber Ajansı ise protestolarda 250 polis ile 45 Devrim Muhafızı mensubunun yaralandığını duyurdu. Sokaklardaki gerilim artarken, siyasi ve ekonomik kriz iç içe geçmiş durumda.
Ekonomik hamleler öfkeyi dindirmedi
Tahran yönetimi, protestoları yatıştırmak amacıyla halka aylık 7 dolar ödeme yapılmasını gündeme getirdi. Hükümet Sözcüsü Fatameh Mohajerani, bu adımın alım gücünü korumayı ve enflasyonu düşürmeyi hedeflediğini savundu. Ancak uzmanlar, asgari geçim için gereken yaklaşık 200 doların yanında bu rakamın etkisiz kalacağı görüşünde.
Öte yandan İran Merkez Bankası’nın ithalatçı ve üreticilere sağlanan sübvansiyonlu döviz oranını düşürme kararı, tepkileri daha da büyüttü. Kararın fiyatlara hızlı yansıması beklenirken, ekonomik gerekçelerle başlayan protestoların yeni bir ivme kazanabileceği belirtiliyor.
Rıza Pehlevi’den açık çağrı
İran’daki gelişmeler dünya kamuoyu tarafından yakından izlenirken, 1979’da devrilen son şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu Rıza Pehlevi’den dikkat çeken bir çıkış geldi. ABD’de sürgünde yaşayan Pehlevi, yayımladığı mesajlarda İslam Cumhuriyeti’nin meşruiyetini kaybettiğini ve rejimin “çatırdadığını” öne sürdü.
Washington Post’ta kaleme aldığı makalede Pehlevi, İran’ın demokratik bir geçişe hazır olduğunu savunarak, “İran halkı tiranlıktan kurtulma eşiğinde” ifadelerini kullandı. Bir televizyon programında ise “Şimdi ayağa kalkma zamanı” diyerek açık bir ayaklanma çağrısı yaptı.
Pehlevi, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran halkına destek verdiğini de hatırlatarak, uluslararası konjonktürün Tahran yönetimi aleyhine döndüğünü savundu.
İsrail bağlantıları yeniden gündemde
Rıza Pehlevi’nin açıklamalarıyla birlikte İsrail’le olan yakın ilişkileri de yeniden tartışma konusu oldu. Pehlevi, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ile sık sık bir araya gelmesi ve 2023’te İsrail’i ziyaret etmesiyle biliniyor. Doğu Kudüs’teki Ağlama Duvarı’nda hahamlarla birlikte dua ettiği görüntüler geçmişte geniş yankı uyandırmıştı.
Ayrıca Pehlevi’nin kızı İman Pehlevi’nin Yahudi asıllı Bradley Sherman ile Paris’te evlenmesi, muhalif çevrelerde farklı tepkilere yol açmıştı.
Netanyahu’dan İran’a sert mesaj
İsrail medyasına göre Başbakan Netanyahu, Moskova üzerinden Tahran’a mesaj gönderdi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı görüşmede İsrail’in savaşa devam etmek istemediğini ileten Netanyahu, buna rağmen “Eğer saldırıya uğrarsak sonuçları ağır olur” diyerek İran’ı uyardı.
Netanyahu, İran’ın balistik füze ve nükleer silah programlarına da izin vermeyeceklerini vurgularken, ülkedeki protestolara ilişkin “İran halkının kaderini kendi ellerine alacağı belirleyici bir anda olabiliriz” ifadelerini kullandı.
