Ekran Süresi Çocuk Beyninde Alarm Yarattı

Sosyal medyada paylaşılan bir iddia, küçük yaşta ekran kullanımının çocuk beyni üzerindeki etkilerini yeniden gündeme taşıdı. Paylaşımda, 3-5 yaş arası çocuklar üzerinde yapılan MRI incelemelerinde, günlük ekran süresinin beyaz madde gelişimiyle ilişkili olabileceği öne sürüldü.  

Konuyla ilgili en çok atıf yapılan araştırmalardan biri, JAMA Pediatrics’te yayımlanan ve okul öncesi çocuklarda ekran temelli medya kullanımı ile beynin beyaz madde bütünlüğü arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışma oldu. Araştırmada, 3-5 yaş aralığındaki çocuklarda daha yüksek ekran kullanım puanlarının; dil, okuryazarlık ve yürütücü işlevlerle bağlantılı beyaz madde yollarında daha düşük mikroyapısal bütünlük göstergeleriyle ilişkili olduğu bildirildi. Ancak çalışmanın yazarları, bulguların nedensellik kanıtı değil, ilişki gösterdiğini özellikle belirtti.  

Cincinnati Children’s tarafından aktarılan başka bir MRI temelli çalışmada da 3-5 yaş grubundaki 52 çocuk incelendi. Çalışmada yüksek dijital medya kullanımının, görsel işlemleme, dikkat, erken okuma becerileri ve sosyal becerilerle ilişkilendirilen bazı beyin bölgelerinde yapısal farklılıklarla bağlantılı olduğu ifade edildi. Araştırmacılar, erken çocukluk döneminde beynin hızlı geliştiğini ve bu nedenle ekran kullanımında ihtiyatlı olunması gerektiğini belirtti.  

Buna karşın uzmanlar, sosyal medyada dolaşıma giren “ekran süresi doğrudan beyin hasarı yapıyor” şeklindeki yorumların bilimsel bulguları basitleştirdiğine dikkat çekiyor. India Today’in değerlendirmesinde de mevcut araştırmaların risk sinyali verdiği, ancak ekran kullanımının tek başına doğrudan beyin hasarına yol açtığını kanıtlamadığı vurgulandı.  

Amerikan Pediatri Akademisi, 2-5 yaş arası çocuklarda ekran kullanımının günde 1 saatle sınırlandırılmasını, içeriğin kaliteli olmasını ve ebeveyn eşliğinde izlenmesini öneriyor. Dünya Sağlık Örgütü de 3-4 yaş grubu için hareketsiz ekran süresinin günde 1 saati geçmemesi gerektiğini, daha azının daha iyi olduğunu belirtiyor.  

Uzmanlara göre mesele yalnızca ekran süresinin uzunluğu değil; içeriğin niteliği, çocuğun ekranı yalnız mı yoksa ebeveynle birlikte mi kullandığı, uyku düzeni, fiziksel hareket ve sosyal etkileşim gibi unsurlar da gelişim üzerinde belirleyici rol oynuyor. Bu nedenle ailelere, ekranı tamamen panik konusu yapmak yerine; süreyi sınırlayan, kaliteli içerik seçen ve çocukla birlikte etkileşim kuran dengeli bir yaklaşım öneriliyor.