Türk Polis Teşkilatının temelleri, 10 Nisan 1845 tarihinde İstanbul’da “Polis” adıyla kurulan teşkilatla birlikte atılmıştır.
Kurulan bu yeni yapının görev ve sorumlulukları da aynı tarihte yayımlanan “Polis Nizamnamesi” içerisinde ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.
Tanzimat ve Islahat dönemlerinde, Avrupa’daki örnekler esas alınarak modern bir polis teşkilatı oluşturulmasına yönelik adımlar, 1876’da Birinci Meşrutiyet’in ilanının ardından hazırlanan hükümet programına da dahil edilmiştir. Bu program doğrultusunda 1879 yılında “Zaptiye Nezareti” kurulmuştur. Günümüzde Emniyet Genel Müdürlüğünün yerine getirdiği görevleri o dönem üstlenen Zaptiye Nezareti, 1909 yılında kaldırılmış; yerine Dahiliye Nezaretine bağlı olarak polis işlerinden sorumlu “Emniyeti Umumiye Müdürlüğü” ile İstanbul Vilayetine bağlı bir polis müdürlüğü oluşturulmuştur.
Emniyeti Umumiye Müdürlüğünün görev tanımı, 9 Aralık 1913 tarihli “Dahiliye Nezareti Teşkilat Nizamnamesi”nde; “Memleketin emniyet ve inzibatına taalluk eden her türlü umum ve muamelatı takip ve o babtaki muhaberat ile polis teşkilat ve mekteplerini idare etmek.” şeklinde belirlenmiştir.
Emniyet Teşkilatının ilk birimleri
Emniyeti Umumiye Müdürlüğü ilk kurulduğunda “emniyet”, “memurin”, “levazım”, “muhasebe” ve “tahribat” şubelerinden oluşmuştur. Zaman içerisinde bu birimlere “heyet-i istihbariye”, “seyrüsefer”, “ecanip” ve “takibat-ı adliye” gibi yeni şubeler de eklenmiştir.
“Polis Nizamnamesi”nin 21 Mayıs 1913’te yürürlüğe girmesiyle birlikte polisin örgütlenmesi, görev ve yetkileri, rütbe ve sınıfları, mesleğe giriş ve yükselme esasları ile özlük işleri, soruşturma ve yargılama süreçleri, istifa, tayin, izin ve cezalandırma hükümleri, levazım işleri, kıyafet ve davranış kuralları ile karakolların görevleri yeniden düzenlenmiştir.
Bu düzenleme kapsamında polis memurları “piyade”, “süvari” ve “sivil” olmak üzere üç ayrı sınıfa ayrılmıştır. Başkent Polis Teşkilatı ise diğer illerden ayrı bir yapı olarak ele alınmıştır. İllerde polis müdürlüklerinin kurulacağı, liva ve kazalarda ise bir amirin yönetiminde yeterli sayıda polis bulundurulacağı belirtilmiştir.
Teşkilatlandırma süreci
Teşkilatlandırma çalışmalarının milletvekili Durak Bey ile başladığı ifade edilmektedir. Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasının ardından İstanbul’un da milli yönetim kontrolüne geçmesiyle birlikte, Osmanlı Devletine ait “Emniyeti Umumiye Müdürlüğü” yapısı “İstanbul Polis Müdürlüğü”ne dönüştürülmüştür.
Bu şekilde Mondros Mütarekesi ve Kurtuluş Savaşı döneminin Anadolu’da oluşturduğu ikili polis yapısı ortadan kaldırılmış, tek ve bütüncül bir yapı sağlanmıştır.
Ankara’da milli hükümetin kurulmasının ardından “Emniyeti Umumiye Müdürlüğü”, bir dönem müdürlük görevini de üstlenen Erzurum Milletvekili Mustafa Durak Bey tarafından 1920 yılında teşkilatlandırılmaya başlanmıştır. Cumhuriyet döneminde ilk Emniyet Umum Müdürü ise 24 Ekim 1923 – 6 Şubat 1924 tarihleri arasında İsmail Hamit Oktay olmuştur.
29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanı sırasında oldukça zayıf bir polis teşkilatı devralınmış; ancak ilerleyen yıllarda devletin sağladığı imkanlarla hem ulusal hem de uluslararası alanda başarılı çalışmalar yürüten güçlü bir Türk Polis Teşkilatı oluşturulmuştur.
Günümüzde Türk polisi, özgürlük ve güvenlik dengesi çerçevesinde, hukuk devleti ilkeleri ve insan hakları yaklaşımıyla, çağın teknolojik gelişmelerini yakından takip ederek vatandaşların can ve mal güvenliğini sağlamak için 7 gün 24 saat görev yapmaktadır.
Vatandaşın güvenliği 348 bin 514 emniyet mensubuna emanet
Türk Polis Teşkilatı, güncel verilere göre toplam 348 bin 514 personel ile hizmet vermektedir.
Emniyet personelinin 331 bin 714’ü emniyet hizmetleri sınıfında, 16 bin 800’ü ise diğer hizmet sınıflarında görev yapmaktadır.
Emniyet hizmetleri sınıfı içerisinde yer alan personelin yüzde 7,5’ini polis amirleri, yüzde 83,4’ünü polis memurları, yüzde 9,1’ini ise çarşı ve mahalle bekçileri oluşturmaktadır.