Zeytin kültürünün korunması için acil adımlar atılmalı
Gülsün Duran, Biruni Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü'nden yaptığı açıklamalarda, UNESCO tarafından acil koruma altına alınan geleneksel zeytin yetiştiriciliği uygulamalarının önemine dikkat çekti. Duran, "Zeytin ağacını korumak, yalnızca bir tarım ürününü değil, Anadolu’nun binlerce yıllık kültürel hafızasını da korumaktır" dedi.
Kültürel mirasın sürdürülebilirliği tehlikede
Türkiye’nin geleneksel zeytin yetiştiriciliğine yönelik bilgi, yöntem ve uygulamalar, 2023 yılında UNESCO’nun Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alındı. Duran, tarımsal üretim şartlarındaki değişikliklerin ve geleneksel yöntemlerin giderek azalmasının, bu köklü mirasın geleceğini tehdit ettiğini belirtti.
Zeytin, yaşamın merkezinde
Dr. Duran, zeytin yetiştiriciliğinin, sadece tarımsal ekonomik bir faaliyet olmadığını, aynı zamanda Anadolu toplumlarının kültürel yapısını şekillendiren önemli bir unsurlardan biri olduğunu vurguladı. Avrupa ve Akdeniz bölgelerinde zeytin etrafında oluşan toplum ilişkilerinin hala güçlü bir şekilde devam ettiğini ifade etti. Duran, geleneksel bilgiler ve uygulamaların deneyim yoluyla nesilden nesile aktarıldığını ancak kırsal nüfusun azalmasının bu bilgilerin unutulma riskini artırdığını dile getirdi.
Geleneksel zeytin hasadının önemi
Zeytin hasadındaki geleneksel uygulamaların, ailelerin ve köy halkının bir araya gelerek dayanışma içerisinde gerçekleştirdiği bir süreç olduğunu aktaran Duran, bu süreçte elde edilen geleneksel bilgilerinin yaşatılması gerektiğini vurguladı. Özellikle elle toplama ve örtü kullanma gibi yöntemlerin, geçmişten bugüne taşınması gereken kültürel miras unsurları arasında yer aldığını belirtti.
Duran, zeytinyağı üretiminde de geleneksel yöntemlerin korunması gerektiğini ifade ederek, "Geleneksel zeytinyağı üretimi, ustalık ve yöresel bilginin bir temsilidir. Modern yöntemlerin yaygın kullanımı, unutulması muhtemel geleneksel teknikleri tehlikeye atıyor" dedi.
Geleceği düşünmek için iş birliği şart
Gülsün Duran, zeytin kültürünün gelecek kuşaklara aktarılması için üreticilerin, yerel yönetimlerin ve üniversitelerin iş birliği yapmasının önemine değinerek, geleneksel bilgilerin belgelenmesi gerektiğini savundu. Aksi takdirde önemli bir kültürel birikimin kaybolma riskiyle karşı karşıya kalınacağını ifade etti.
Duran, "Zeytin ağacını korumak, Anadolu’nun kültürel hafızasını korumaktır. Bu mirasın yaşatılması için geleneksel bilgi ve uygulamaların korunmasına yönelik çalışmaların güçlendirilmesi gerekiyor" diyerek sözlerini tamamladı.
BİRUNİ ÜNİVERSİTESİ UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ GASTRONOMİ VE MUTFAK SANATLARI BÖLÜMÜ DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜN DURAN.