Yunanistan’dan Doğu Akdeniz’de gerilimi artıracak NAVTEX hamlesi
Yunanistan, Doğu Akdeniz’de bilimsel araştırma faaliyetleri yürüten TÜBİTAK MARMARA gemisine yönelik NAVTEX yayımlayarak Türkiye’nin bölgedeki deniz yetki alanlarına ilişkin tezlerine bir kez daha itiraz etti.
Türkiye’nin Fethiye-Kaş Özel Çevre Koruma Bölgesi ilanının ardından bilimsel araştırma amacıyla bölgeye gönderilen TÜBİTAK MARMARA için Antalya NAVTEX İstasyonu tarafından 0862/26 numaralı duyuru yayımlandı. Duyuruda geminin 1-15 Eylül tarihleri arasında Meis Adası’nın güneyi ve güneybatısındaki sularda bilimsel araştırma yapacağı bildirildi.
Yunanistan ise Iraklio NAVTEX İstasyonu üzerinden 1036/26 numaralı karşı bildirim yayımladı. Atina, Antalya İstasyonu’nun söz konusu bölgede NAVTEX yayımlama yetkisi bulunmadığını öne sürerken, araştırma noktalarından birinin Yunan kıta sahanlığında kaldığını iddia etti.
Tartışmanın merkezinde Meis var
Yunanistan’ın itirazının temelinde, Meis Adası’na tanıdığı deniz yetki alanı etkisi bulunuyor.
Yaklaşık 10 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip Meis, Anadolu kıyılarına yaklaşık 2 kilometre mesafede yer alırken Yunanistan ana karasına yaklaşık 580 kilometre uzaklıkta bulunuyor. Atina ise adanın ana kara gibi tam deniz yetki alanı oluşturması gerektiğini savunuyor.
Yunanistan’ın bu yaklaşımının kabul edilmesi halinde yaklaşık 10 kilometrekarelik Meis’in, yüzölçümünün binlerce katına ulaşan bir deniz alanı üzerinde etki oluşturacağı belirtiliyor.
Türkiye ise deniz yetki alanlarının belirlenmesinde yalnızca adaların varlığının değil, kıyıların uzunluğu, coğrafi konum ve hakkaniyet ilkelerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Ankara, Meis’in Türkiye’nin uzun kıyı projeksiyonunu keserek Doğu Akdeniz’deki deniz alanlarını daraltamayacağını vurguluyor.
Uluslararası hukukta adaların etkisi tartışmalı
Yunanistan’ın her adanın ana kara ile aynı ölçüde kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge oluşturduğu yönündeki yaklaşımının uluslararası yargı kararlarında mutlak biçimde kabul edilmediği belirtiliyor.
Uluslararası mahkemeler, deniz sınırlandırmasına ilişkin çeşitli davalarda karşı kıyıya yakın veya diğer tarafın kıyı projeksiyonunu etkileyen adaların sınırlandırmadaki etkisini azaltan kararlar verdi.
Türkiye de deniz yetki alanlarına ilişkin tezlerini İngiltere-Fransa Kıta Sahanlığı Tahkimi ile Libya-Malta, Romanya-Ukrayna ve Nikaragua-Kolombiya davaları gibi çeşitli uluslararası uyuşmazlıklarda verilen kararlara dayandırıyor.
2009 tarihli Romanya-Ukrayna davasında Uluslararası Adalet Divanı'nın Yılan Adası'nın deniz sınırlandırmasında belirleyici bir etki oluşturmasına izin vermemesi, Türkiye'nin adaların deniz sınırlandırmasındaki etkisinin coğrafi koşullara göre değerlendirilmesi gerektiği yönündeki tezine örnek gösteriliyor.
Yunan basınından dikkat çeken değerlendirme
Yunanistan'ın TÜBİTAK MARMARA'nın faaliyet gösterdiği bölgeyi kendi kıta sahanlığı içinde gösteren açıklamalarına Yunan basınından da farklı bir değerlendirme geldi.
Yunanistan'ın önde gelen gazetelerinden Ta Nea, geminin Meis'in güneybatısında faaliyet yürüttüğü bölgenin deniz hukuku açısından "açık deniz" niteliğinde olduğunu yazdı.
Bu değerlendirme, Atina yönetiminin araştırma faaliyetlerine yönelik itirazının hukuki boyutuna ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.
GSI projesi de gündemde
TÜBİTAK MARMARA'nın bölgedeki bilimsel çalışmalarını savaş gemisi refakati olmadan sürdürdüğü, Yunan makamlarının ise gemiyi bir Sahil Güvenlik unsuru üzerinden takip ettiği belirtiliyor.
Araştırma faaliyetlerinin, Yunanistan ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi arasında planlanan Great Sea Interconnector (GSI) elektrik bağlantısı açısından da önem taşıdığı değerlendiriliyor.
Ankara, Türkiye'nin deniz yetki alanlarından geçecek araştırma ve kablo döşeme faaliyetlerinin Türkiye'nin izni olmadan gerçekleştirilemeyeceğini savunuyor.
TÜBİTAK MARMARA'nın bölgedeki faaliyetleri böylece yalnızca bilimsel araştırma boyutuyla değil, Türkiye ile Yunanistan arasındaki Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanı anlaşmazlığı açısından da önem taşıyor.