Toprak tandır geleneği 18 yıla kadar dayanıyor

Diyarbakır’da yaşayan 63 yaşındaki Salih Baş, Mezopotamya’nın köklü miraslarından biri olan toprak tandır geleneğini sürdürmeye devam ediyor. Dicle Nehri çevresinden getirilen özel toprakla, saman ve keçi kılı karıştırılarak tamamen el işçiliğiyle üretilen tandırlar, doğru kullanıldığında 15 ila 18 yıl ömür sunuyor.

Yüzyıllardır ekmek pişirmenin vazgeçilmez yöntemi olan tandır, Diyarbakır’da geleneksel yöntemlerle üretilmeye devam ediyor. Genellikle Dicle Nehir çevresinde getirilen yağlı toprak, daha sonra kimisi makinada öğütüp hamur teknesinde harcını yapıyor, kimisi de ayakla yoğuruyor. Tuz, saman ve keçi kılı katılarak hazırlanan çamurla tandır yapımına başlanıyor. Yaz sıcağında uzun ömürlü bir tandır için gölgelik alanda günde bir sıra örülmesi uygun görülüyor. Hızlı tamamlanması için ise güneşte çabuk kuruyacağı için günde sabah, öğlen ve akşama doğru olmak üzere üç sıra da örülüyor. Fiyatları kalite, işçilik ve ebatına göre değişen bu tandırlar, 3 bin liradan 12 bin liraya kadar çıkıyor. Türkiye’nin birçok iline gönderilen tandır, doğru kullanıldığında 15 ila 18 yıl ömür sunuyor.

Tandır ustası Salih Baş, yaklaşık 12 yıldır bu işle uğraştığını belirterek, yöre insanının bu kültürü günümüze taşıdığını kaydetti. Baş, tandır yapımında yağsız toprak kullanıldığını ifade etti. Yağlı ve yağsız toprak karışımının da tercih edildiğini belirten Baş, “Traktörcülerden istiyoruz. Onlar da Dicle Nehri etrafından getiriyorlar. Herkes ayakla yoğuruyor, belli bir dinlendirme süresi var. Sıra sıra vurarak tandır yapımına başlanıyor. Bir tandır yapımı bu mevsimde yazın, 4 gün işçiliği var. Sıra vurmasıdır, 2 gün de rötuşu var” dedi.

Toprağa suyunu verdikten sonra yoğurma sırasında saman ve keçi kılı karıştırıldığını söyleyen Baş, “Yapımına başlanır. Fiyatı 8 ila 12 bin liraya kadar çıkıyor. Fiyatı işçilikten dolayı değişiyor. Hassasiyetle yapılırsa bir tandırın ömrü 15-18 seneyi bulur. Çünkü tandır her yakılışta ateşte milimetrik küçülür” diye konuştu.

“Doğalgaz, tandırın ismini bozmuş”

Bazı günler günde 5-10 adet tandır sattıklarını, bazen de hiç satamadıklarını belirten Baş, “Bu tandır doğalgaza uyumludur, 2 seneden fazla dayanmaz. Çünkü doğalgazın ateşi serttir. 5 bin yıldır tandırın lezzeti halen ortada” dedi. Ayrıca, tandır geleneği hakkında halka daha fazla bilgi verilmesi gerektiğini vurguladı.

TANDIR USTASI SALİH BAŞ (63), YAKLAŞIK 12 YILDIR BU İŞLE UĞRAŞTIĞINI SÖYLEDİ.