Erzurum'un taş baba heykeli göçebe bozkır kültürüne ışık tutuyor
Erzurum’un Şenkaya ilçesinde, altı yıl önce keşfedilen ve "Erzurum Steli" olarak bilinen Taş Baba heykeli, göçebe bozkır kültürünün Anadolu’daki en önemli kanıtlarından biri olarak dikkat çekiyor. Yaklaşık 2.500 yıllık tarihiyle bu devasa stelin, uluslararası literatürde "Türk Taş Heykelleri" grubuna dahil olduğu belirtiliyor.
Görkemli bir geçmiş
Erzurum Müzesi’nde sergilenen Taş Baba, Kültür Yolu Festivali kapsamında gelen ziyaretçilerden yoğun ilgi görüyor. Gösterişli yapısıyla, Türk mezar gömme geleneklerinin önemli bir örneğini temsil ediyor. Şenkaya ilçesine bağlı Ormanlı mahallesinde bulunan heykel, cepheden işlenmiş bir erkek figürü ile görenlerin dikkatini çekiyor. Taş ustası tarafından yapıldığı düşünülen heykelin bel kısmında dört kat yatay kemer sırasıyla ilginç bir detay sunuyor. Sağ elinde bir kadeh tutan figürün sol eli ise karnından tasvir ediliyor. Heykelin alt kısmı ise işlenmeden bırakılarak farklı bir estetik oluşturuyor.
Özgünlüğü ile tarihe tanıklık ediyor
2020 yılında bir çiftçi tarafından keşfedilen bu heykel, ilk olarak hayvanlarını otlatırken dikkat çekmişti. Duyarlı bir yaklaşımla, Müze Müdürlüğü’ne bildirilen heykel, arkeologlar tarafından yapılan incelemelerin ardından Kıpçaklar dönemine ait olduğu belirlenmişti. Şu anda müzenin en önemli parçalarından biri olan Taş Baba, her gün tarih sevenleri ağırlamakta ve özellikle çocuklar için büyüleyici bir deneyim sunmaktadır. Yetkililer, bu eserin Türkiye’deki benzerlerinin olmadığını vurgulayarak, Türk kültüründeki yerini ön plana çıkarıyor.
Tarihte bu tür stellerin M.Ö. 6-5. yüzyıllarda İskitler tarafından yapıldığı bilinmektedir. Sonraki dönemlerde Orta Asya’nın Türk soylu halkları tarafından da benimsenen bu gelenek, özellikle Göktürk Dönemi’nden (M.S. 6-8. yüzyıl) itibaren yoğun bir şekilde sürmüştür. Erzurum Steli, genel görünüşüyle Göktürk dönemi mezar taşlarını andırsa da uzmanlar heykelin çok daha erken bir döneme ait olduğunu ifade etmektedir.
Eski Anadolu, Mezopotamya ve Suriye uygarlıklarına tamamen yabancı olan bu steller, göçebe karakterli bozkır kültürünün en net örneklerini teşkil etmektedir. Tarihte bu tür taşlar, genellikle toplumun üst sınıfına ait bireylerin mezarları için kullanılmaktaydı. M.Ö. 2. binyıldan itibaren yaygınlaşan bu gelenek, pek çok coğrafyaya hitap ederek Anadolu coğrafyasında da öne çıkan özgün eserlerden biri haline gelmiştir. Erzurum'daki Taş Baba heykeli de bu bağlamda, bozkır kültürünün Anadolu'daki en nadide duraklarından biri olmaya devam etmektedir.
ERZURUM’UN ŞENKAYA İLÇESİNDE ALTI YIL ÖNCE GÜN YÜZÜNE ÇIKARILAN VE "ERZURUM STELİ" OLARAK ADLANDIRILAN "TAŞ BABA" HEYKELİ, GÖÇEBE BOZKIR KÜLTÜRÜNÜN ANADOLU’DAKİ EN ÖNEMLİ İZLERİNDEN BİRİ OLARAK DİKKAT ÇEKİYOR. ULUSLARARASI LİTERATÜRDE "TÜRK TAŞ HEYKELLERİ" GRUBUNA DAHİL EDİLEN 1.26 METRE YÜKSEKLİĞİNDEKİ DEVASA STEL, KÖKLÜ TARİHİYLE GEÇMİŞE IŞIK TUTUYOR.