Ana Sayfa

Egemen Bağış'tan Avrupa'ya uyarı: "Ukrayna'da barış masasında yer almayan Avrupa, kendini menüde bulabilir"

Giriş: Güncelleme: Okuma: ~6 dk Editör: Safiye İşgören
Paylaş
Büyükelçi, eski AB Bakanı ve Başmüzakereci Dr. Egemen Bağış, European Interest'te yayımlanan makalesinde Avrupa'nın Ukrayna'daki barış sürecinde karşı karşıya olduğu diplomatik risklere dikkat çekti. Ukrayna'nın savunması için milyarlarca avro kaynak ayıran Avrupa'nın barışın şartları belirlenirken müzakere masasının dışında kalabileceğini belirten Bağış, Avrupa Birliği'ne Türkiye, Birleşik Krallık ve Norveç ile ortak hareket etme çağrısında bulundu.

Büyükelçi, T.C. Devlet ve AB Eski Bakanı, Başmüzakereci Dr. Egemen Bağış, 21 Kasım'da European Interest'te yayımlanan makalesinde Avrupa'nın Ukrayna'daki barış sürecinde üstlenmesi gereken rolü değerlendirdi. Bağış, tarihten örneklerle Avrupa'nın karşı karşıya olduğu diplomatik risklere dikkat çekerken Türkiye'nin barış girişimlerindeki konumuna ve Balkanlar'ın Avrupa Birliği ile bütünleşme sürecine ilişkin de önemli mesajlar verdi.

Yalta'dan Şenzen'e: Tarih yeniden mi tekerrür ediyor?

Şubat 1945'te Yalta'da üç liderin Polonya'nın geleceğini tartıştığını, ancak masada hiçbir Polonyalı temsilcinin bulunmadığını hatırlatan Bağış, 19 Kasım 2026'da Şenzen'de Çin, Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya başkanlarının barış üzerine bir bildiri yayımladığını, Ukrayna'dan ise hiç bahsedilmediğini belirtti.

Bağış'a göre Vladimir Putin açısından bu eksiklik, zirveye davet edilmesi kadar önemliydi. Putin, uluslararası barışı korumakla görevli liderlerden biri olarak Şi Cinping ve Donald Trump ile aynı masada yer alırken yayımlanan bildiride Rusya'nın başlattığı savaşla ilgili herhangi bir talepte bulunulmadı.

Franklin Roosevelt, Winston Churchill ve Joseph Stalin'in Yalta'da buluştuğu dönemde Nazi Almanyası henüz teslim olmamıştı. Müttefiklerin Almanya'nın işgali ve Avrupa'nın geleceği hakkında acil kararlar vermesi gerekiyordu.

Britanya'yı savaşa sokan Polonya için risklerin son derece açık olduğunu belirten Bağış, üç gücün Polonya'nın doğu sınırının genel güzergâhında anlaştığını, ulusal birlik hükümeti öngördüğünü ve özgür seçimler sözü verdiğini hatırlattı. Ancak Kızıl Ordu zaten Polonya topraklarındaydı ve Stalin bu vaatlerin ne kadarının hayata geçirileceği üzerinde belirleyici konumdaydı.

"Kendi evlerinde efendi mi olacaklar?"

Bağış, Winston Churchill'in 27 Şubat 1945'te Avam Kamarası'nda Yalta Anlaşması'nı savunurken Polonyalılar için yönelttiği soruya dikkat çekti:

"Kendi evlerinde efendi mi olacaklar?"

Bağış, bugün Ukraynalıların da aynı soruyu sormak için her türlü nedene sahip olduğunu belirtti.

Şenzen'de herhangi bir Ukrayna sınırının yeniden çizilmediğini ifade eden Bağış, üç başkanın nükleer risklerin azaltılması konusunda görüşmeleri sürdürmeyi kabul etmesini kendi başına değerli bir girişim olarak değerlendirdi.

Ancak Bağış'a göre zirveden her lider farklı bir kazanımla ayrıldı.

Şi Cinping, hem Washington hem de Moskova'nın gelecekteki diplomatik görüşmelerine ev sahipliği yapabilecek bir aktör olarak Çin'in konumunu güçlendirdi. Trump, Amerikan kamuoyuna iki nükleer rakibi aynı masaya getirdiğini söyleme imkânı elde etti.

Putin ise Bağış'ın değerlendirmesine göre belki de en önemli diplomatik kazanımı sağladı. Avrupa'nın Ukrayna'nın işgali nedeniyle Rusya'yı uluslararası alanda izole etmeye yönelik yıllarca süren çabalarının ardından ABD ve Çin liderleri, Putin'i kamuoyu önünde uluslararası barışın eşit muhataplarından biri olarak kabul etti.

Bağış, Moskova'nın bildirinin içeriği unutulduktan çok sonra bile zirvede çekilen fotoğrafı diplomatik bir kazanım olarak gösterebileceğine işaret etti.

"Hangi şartları kabul edeceklerine yalnızca Ukraynalılar karar verebilir"

Ukrayna'nın bu süreçte en fazla kayıp yaşama riskiyle karşı karşıya olduğunu belirten Bağış, savaşın Ukrayna halkı üzerindeki etkilerine dikkat çekti.

Ukraynalıların hayatını kaybeden yakınlarını toprağa verdiğini, kentlerinin yıkımına tanıklık ettiğini ve çocuklarını evlerinden uzakta büyütmek zorunda kaldığını hatırlatan Bağış, Moskova'nın Şenzen Zirvesi'ni savaş ve barış meselelerini doğrudan Washington ve Pekin ile çözmek için emsal olarak kullanabileceği görüşünü dile getirdi.

Bağış, hangi barış şartlarının kabul edilebileceğine yalnızca Ukraynalıların karar verebileceğini vurguladı. Güvenlik garantilerinin gerçek anlamda ne kadar değer taşıdığını ilk görecek olanların da Ukrayna halkı olduğunu belirtti.

Avrupa'nın 85,7 milyar avroluk desteği

Ukrayna'nın ardından en önemli sorumluluğun Avrupa'nın önünde bulunduğunu ifade eden Bağış, Haziran 2026 sonuna kadar Avrupa Birliği kurumları ve üye devletlerin Ukrayna'ya 85,7 milyar avro askerî destek tahsis ettiğini kaydetti.

Avrupalıların Ukraynalı ailelere kapılarını açtığını ve Ukrayna devletinin işleyişini sürdürmesine yardımcı olduğunu belirten Bağış, bu dayanışmanın saygıyı hak ettiğini ifade etti.

Ancak Bağış'a göre Avrupalı vergi mükelleflerinin yanıt beklediği önemli bir soru bulunuyor:

Ukrayna'nın savunmasına bu kadar büyük bir destek sağlandıktan sonra, çatışmalar sona erdiğinde Avrupa hükümetleri hangi güvenlik garantilerini yerine getirmeye hazır olacak ve bu garantileri onlar adına kim müzakere edecek?

"Avrupa, Amerikan başkanının siyasi ağırlığını bekliyor"

Makalesinde Berlin'de gerçekleştirilen bir başka toplantıya da değinen Bağış, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy'nin Amerikan temsilcileri ve 40'tan fazla Avrupalı liderle bir araya geldiğini hatırlattı.

Trump'ın ise Şenzen görüşmelerinin ardından toplantıya telefonla katıldığını belirtti.

Bağış'a göre bu iki toplantı arasındaki fark, Avrupa'nın liderlik konusunda yaşadığı sorunu ortaya koyuyor.

Avrupa'nın onlarca lideri aynı odada toplayabildiğini ancak Avrupa güvenliğinin tartışıldığı bir toplantıya siyasi ağırlık kazandırmak için dünyanın diğer ucundan telefonla katılan Amerikan başkanına ihtiyaç duyduğunu savundu.

Bağış'tan Türkiye, İngiltere ve Norveç vurgusu

Türkiye'nin Avrupa Birliği ile eski başmüzakerecisi olarak Avrupa'nın, Birlik dışındaki üç ülkenin imkânlarından tam anlamıyla yararlanması halinde çok daha etkili bir güç olabileceğine inandığını belirten Bağış, Türkiye, Birleşik Krallık ve Norveç'in rollerine dikkat çekti.

Türkiye'nin Karadeniz'deki konumu ve hem Kiev hem de Moskova ile görüşebilme kabiliyeti, Bağış'a göre Avrupa'nın barış girişimlerinde önemli bir avantaj oluşturuyor.

Birleşik Krallık'ın nükleer caydırıcılığı, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyindeki daimi üyeliği ve Ukrayna ile uzun süredir devam eden savunma ilişkisi de bu girişimi güçlendirebilecek unsurlar arasında yer alıyor.

Norveç'in ise Avrupa hükümetlerinin Rus baskısına karşı direnebilmesini sağlayan enerji arzıyla önemli bir katkı sunduğunu belirtti.

Britanya'nın AB'den ayrılmayı seçtiğini, Norveç'in Birlik dışında kalmayı tercih ettiğini ve Türkiye'nin üyelik müzakerelerinin duraksadığını hatırlatan Bağış, bu geçmişin Brüksel, Ankara, Londra ve Oslo'nun bugün ortak bir Avrupa barış önerisi geliştirmesine engel olmadığını vurguladı.

Atatürk'ün barış ilkesi ve Erdoğan'ın tahıl diplomasisi

Türkiye'nin barış diplomasisine de değinen Bağış, Mustafa Kemal Atatürk'ün "Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesinin Türk diplomasisine kalıcı bir yön verdiğini belirtti.

Bu ilkenin Dışişleri Bakanlığını ve Cumhuriyet'in dış politikasını nesiller boyunca yönlendirdiğini ifade eden Bağış, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın küresel barış için yürüttüğü çalışmalara örnek olarak 2022 yılında İstanbul'da hayata geçirilen Karadeniz Tahıl Girişimi'ni gösterdi.

Erdoğan'ın Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres ile birlikte çalışarak hem Kiev hem de Moskova ile iletişim kanallarını açık tuttuğunu belirten Bağış, bu diplomasi sayesinde Ukrayna limanlarından dünya pazarlarına tahıl sevkiyatının yeniden başlayabildiğini hatırlattı.

Bağış, savaş bölgelerinden binlerce kilometre uzakta yaşayan aileler için söz konusu diplomatik girişimin değerinin ekmek fiyatları üzerinden hissedilebildiğini ifade etti.

"Balkanlar'da barış hâlâ savunmasız"

Avrupa'nın barışı şekillendirme yeteneğinin yalnızca Ukrayna'da değil, Balkanlar'da da sınandığını belirten Bağış, son Selanik ziyaretinde kentin Batı Balkanlar açısından taşıdığı anlamın kendisini etkilediğini kaydetti.

Avrupa Birliği liderlerinin 2003 yılında Selanik'te bölgenin Avrupa geleceğini onayladığını hatırlatan Bağış, aradan yirmi yılı aşkın süre geçtiğini belirtti.

Bağış, 2003 yılında doğan genç bir Bosnalının bugün bu vaadin ne zaman yerine getirileceğini sorabilecek yaşa geldiğine dikkat çekti.

Bosna-Hersek'in hassas anayasal dengeleri ve Belgrad ile Priştine arasındaki çözülememiş ilişkilerin Balkanlar'da barışın hâlâ kırılgan olduğunu gösterdiğini vurguladı.

Bağış'a göre bu sorunlar, uzlaşmanın yalnızca zamanın geçmesiyle kendiliğinden sağlanacağı düşüncesini geçersiz kılıyor.

"Avrupa'nın barış projesi bütün Balkanlar'ı kapsamalı"

Avrupa Birliği dışında kalan her Balkan ülkesinin tam üyeliğe giden güvenilir bir yolu hak ettiğini belirten Bağış, ülkelerin kendi başarıları ve ilerlemeleri doğrultusunda değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Üyelik koşullarını yerine getiren ülkelerin Avrupa Birliği kapısının kendilerine açılacağına güvenebilmesinin önemine dikkat çekti.

Bağış, Avrupa'nın barış projesinin bütün Balkanlar'ı kapsamadığı sürece tamamlanmamış kalacağını savundu.

"Avrupalılar masada yoksa kendilerini menüde bulabilirler"

Makalesinin sonunda yeniden Yalta Konferansı'na dönen Bağış, Churchill'in müzakere masasında bir sandalyesi bulunduğunu, Polonya'nın ise yalnızca bir vaat elde ettiğini hatırlattı.

Avrupa'nın hangisinin daha değerli olduğunu unutmaması gerektiğini belirten Bağış, Avrupalıların güvenlik koşulları belirlenirken masada bulunmamaları halinde kendilerini menüde bulabilecekleri uyarısında bulundu.

Bağış'a göre Avrupa liderliği somut bir adımla başlayabilir. Avrupa ülkeleri, Ukrayna, Türkiye, İngiltere ve Norveç ile aynı masaya oturarak her bir ülkenin yerine getirmeye hazır olduğu güvenlik garantileri üzerinde anlaşabilir ve hazırlanacak ortak teklifi diğer büyük güçlere birlikte sunabilir.

Bağış, böyle bir girişimin Avrupa'ya müzakere masasında sunabileceği somut bir teklif kazandıracağını ve Churchill'in yıllar önce yönelttiği sorunun yanıtını, ait olduğu yerde, Ukrayna halkının elinde bırakacağını vurguladı.


Safiye İşgören
Editör: Safiye İşgören