Dünya Çocuk Günü; Minab'da Yarım Kalan Çocukluk, Dünyada Suskun Kalan Vicdan
Bu yıl Dünya Çocuk Günü, İran'da çok farklı bir atmosferde karşılanıyor. Önceki yıllarda bu güne eşlik eden coşkudan, çocukların yüzlerindeki gülümsemelerden ve bu özel günün adını duyduğumuzda içimizde uyanan o güzel duygulardan artık eser yok. Bu, İranlı çocukların artık sevinmek istemediği ya da İranlı ailelerin bu günün önemini unuttuğu anlamına gelmiyor. Mesele, bu yıl bir milletin yüreğinin yaralı olmasıdır. Minablı annelerin feryatları hâlâ İran halkının kulaklarında yankılanıyor. Şecere-i Tayyibe İlkokulu öğrencilerinin kana bulanmış çantalarının ve defterlerinin görüntüleri, İranlıların ortak hafızasından henüz silinmedi. Her sabah, büyümesini, oyun oynamasını, eğitim görmesini ve kendi geleceğini inşa etmesini bekledikleri çocuklarının yokluğuyla uyanan aileler var. Böyle bir millet için Dünya Çocuk Günü dolayısıyla yayımlanan kutlama mesajları, sevinç vermekten çok henüz kapanmamış bir yarayı yeniden hatırlatıyor.
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askerî saldırılarının başladığı 28 Şubat 2026, Minab halkı için tarihinin en acı günlerinden birine dönüştü. O sabah irili ufaklı binlerce hayalle okula giden çocuklar bir daha evlerine dönemedi. Onlar ne askerdi ne siyasetçi ne de yetişkinlerin karmaşık dünyasındaki çatışmalardan haberdardı. Onların dünyası bir sınıftan, bir okul bahçesinden, birkaç yakın arkadaştan ve anne babalarının sıcak kucağından ibaretti. Ancak bu küçük ve masum dünya, dünyanın en ileri askerî teknolojilerinin ürünü olan füzelerin enkazı altında kaldı. Sanki insanlığın bütün bilimsel ve teknolojik birikimi, o anda yaşamın hizmetinde olmak yerine, hayatın en temel ve en masum tezahürlerini yok etmek için kullanılmıştı.
Minab'da hayatını kaybeden çocuklar hakkında çok şey söylendi. Ancak yaşamını yitirenlere ilişkin sayısız görüntü ve haber arasında, başka bir acı gerçek yeterince gündeme getirilmedi: Minab faciası yalnızca hayatını kaybeden çocukların mezarlarından ibaret değildir. Bu facia, hastanelerde, ameliyathanelerde ve yaralı çocukların hayatlarında hâlâ devam etmektedir. Söz konusu saldırıda onlarca çocuk yaralandı. Bu çocukların bazıları ağır yanıklarla, bedensel yaralanmalarla ve derin psikolojik travmalarla karşı karşıya kaldı. O günden bu yana aylar geçmesine rağmen, bazı çocukların tedavi süreçleri hâlâ sürüyor. Hatta bir kısmı önümüzdeki yıllarda da rekonstrüktif cerrahi operasyonlara ihtiyaç duyacak. Bugün oyun alanlarında koşmaları, arkadaşlarıyla yarışmaları gereken çocuklar, pansumanların acısına, tedavilerin zorluklarına ve ameliyat korkusuna katlanmak zorunda kalıyor.
Peki, bu çocukların geleceğini düşünen var mı? Her aynaya baktığında yüzünde savaşın izlerini gören bir çocuğu düşünen var mı? Yüksek bir ses duyduğunda patlama anını yeniden hatırlayan bir öğrenciyi? Aylardır ev ile hastane arasında gidip gelen ve her gece çocuğunun sağlık durumuna ilişkin kaygılarla uykuya dalan bir anneyi? Bu aileler için savaş, füzelerin sesinin kesilmesiyle sona ermedi. Savaş, onların günlük hayatının bir parçasına dönüştü. Kimi zaman çocuğun bedeninde, kimi zaman anne babanın sessizliğinde devam eden bir acıya dönüştü. Dünya Çocuk Günü'nün bir anlamı olacaksa her şeyden önce bu çocukların sesinin duyulduğu bir gün olmalıdır. Hayatta kalan, ancak çocukluklarının bir bölümü ellerinden sonsuza dek alınan çocukların...
Üstelik bu facianın tek adresi Minab değildir. Aynı gün Fars eyaletinin Lamerd kentinde de bir spor tesisi füze saldırısının hedefi oldu. Kurbanlar arasında spor yapmak ve oyun oynamak için oraya gelen çocuklar da vardı. Onlar yalnızca birkaç saatlerini oyun oynayarak geçirmek istiyorlardı. Ne savaş cephesindeydiler ne de herhangi bir ülkenin güvenliği için tehdit oluşturuyorlardı. Ancak Amerikan yapımı en gelişmiş füze sistemlerinden biri, onların spor ve yaşam alanına ölüm ve yıkım getirdi. Bu sahneyi hayal etmek bile insanın içini ürpertiyor: Bir tarafta spor kıyafetleri içinde, yaşama sevinciyle dolu çocuklar; diğer tarafta yıllarca süren yatırımların, araştırmaların ve askerî teknoloji geliştirme çalışmalarının ürünü olan bir füze. Ne korkunç bir çelişki! Bilimsel ilerlemesiyle övünen bir medeniyet, kendi teknolojisinin çocukların geleceğini güvence altına almak yerine onları yok etmenin aracına dönüşmesini nasıl kabullenebilir?
Ancak İran halkının acısı, Minab ve Lamerd'den gelen görüntülerle başlamadı. İranlılar yıllardır Filistinli ve Lübnanlı çocukların yaşadığı acılara tanıklık ediyor. Gazze'de enkaz altından çıkarılan küçücük bedenleri gördüler. Yıkılmış hastanelerde, yeterli imkânlardan yoksun şekilde hayatta kalmaya çalışan çocukları gördüler. Askerî saldırılarda evlerini, okullarını ve sevdiklerini kaybeden Lübnanlı çocukların gözyaşlarına tanıklık ettiler. Şimdi Minab ve Lamerd'in de bu acı coğrafyasına eklenmesiyle mesele, İranlılar için her zamankinden daha kişisel ve somut bir hâl aldı. Artık uzak coğrafyalardaki çocukların acısından söz edilmiyor. Bu kez kendi çocukları, sınıflarında ve spor alanlarında hayatlarını kaybetti.
Böyle bir ortamda, İran halkından Dünya Çocuk Günü'nü geçmiş yıllardaki aynı heyecanla karşılaması nasıl beklenebilir? Minab'da evladını kaybetmiş bir anneden, uluslararası kuruluşların çocukların mutluluğuna ilişkin gösterişli mesajlarını memnuniyetle dinlemesi nasıl istenebilir? Çocukların oyun oynama, eğitim görme ve yaşama hakkından söz ederken, okullarının ve oyun alanlarının yok edilmesi karşısında birkaç diplomatik cümleyle yetinmek nasıl mümkün olabilir? Bu sahnelere doğrudan tanıklık eden insanlar için uluslararası alanda sıkça tekrarlanan birçok iddialı slogan, artık eski ahlaki inandırıcılığını taşımıyor.
Bugün İran toplumunun vicdanını yaralayan şey yalnızca savaşın şiddeti değildir. Aynı zamanda uluslararası ilişkilerin bir bölümüne hâkim olan ikiyüzlülük ve çifte standartlardır. Bazı devletlerin çocuk haklarından gururla söz ederken, kendi askerî eylemlerinin yıkıcı sonuçları karşısında sorumluluk üstlenmekten kaçındığı bir dünya... Çocukların eğitimi için konferansların düzenlendiği, ancak bir okulun yok edilmesinin siyasi tartışmalara ve askerî hesaplara indirgendiği bir dünya... Çocukların oyun ve eğlenme hakkının yüceltildiği, ancak bir spor tesisine yönelik saldırının, insan haklarını savunduğunu ilan edenlerin değerleriyle bağdaşacak ölçüde bir hassasiyet ve tepki doğurmadığı bir dünya...
Elbette milliyet ve din ayrımı gözetmeksizin çocukların hayatını kurtarmak için çaba gösteren yardım kuruluşlarının, çocuk hakları savunucularının ve vicdan sahibi insanların samimi gayretlerini görmezden gelemeyiz. Bizim itirazımız insan haklarının kendisine veya Dünya Çocuk Günü'nün taşıdığı değere değildir. Tam tersine, bu değerlere gerçekten önem verdiğimiz için itiraz ediyoruz. Mesele şudur: Çocuk hakları coğrafyaya, büyük güçlerin çıkarlarına veya kurbanların siyasi kimliklerine bağlı olamaz. Gazze'de hayatını kaybeden bir çocuk, Lübnan'da enkaz altında kalan bir çocuk ve Minab ya da Lamerd'de kurban olan bir çocuk, aynı ölçüde yaşama hakkına sahiptir. Hiçbir siyasi sınır ve hiçbir stratejik hesap, bir çocuğun hayatını diğerininkinden daha değersiz kılamaz.
Dünya Çocuk Günü, insanlığın en savunmasız üyelerini korumaya yönelik ortak taahhüdünü hatırlatmak için vardı. Çocukların yetişkinler arasındaki çatışmaların kurbanı olmaması gerektiğini; güvenliğin, eğitimin, sağlığın ve oyunun onların temel hakları olduğunu dünyaya hatırlatmayı amaçlıyordu. Ancak bu hakları korumak için en büyük imkânlara sahip olan güçler, çocukların ölümüne ilişkin hesap vermek durumunda kaldığında, bu özel gün derin bir ahlaki meşruiyet kriziyle karşı karşıya kalıyor. Böyle bir durumda sloganları tekrarlamak yalnızca yetersiz olmakla kalmıyor; kimi zaman mide bulandırıcı bir ikiyüzlülük görüntüsü de ortaya çıkarıyor. Sanki insan haklarına ilişkin güzel sözcükler, dünyanın çirkin gerçeklerini gizleyen bir örtüye dönüşmüş durumda.
Bu açıdan Minab'da yaşananlar yalnızca ulusal bir facia değil, küresel vicdan için de bir sınavdır. Uluslararası toplumun sorumluluğu, üzüntü beyan etmek veya açıklama yayımlamakla sona ermez. Gerçekler ortaya çıkarılmalı, sorumluluklar belirlenmeli ve sivillerin haklarını ihlal edenler hesap vermelidir. Yaralı çocuklar da hayatını kaybedenlerin anılması sırasında unutulmamalıdır. Bu çocukların sürekli tedaviye, rehabilitasyona, psikolojik desteğe, eğitime ve sosyal yardıma ihtiyaçları var. Uluslararası toplum, çocuk haklarına gerçekten inanıyorsa bu ihtiyaçların karşılanması ve benzer faciaların tekrarlanmaması için somut adımlar atmalıdır.
Ancak unutulmamalıdır ki Amerikan politikalarının İranlı çocukların hayatını ve sağlığını tehlikeye atması ilk kez yaşanmıyor. İranlılar, çocukları Minab ve Lamerd'de füzelerin kurbanı olmadan çok önce, ABD'nin ekonomik yaptırımları nedeniyle hayati ilaçlara ve tıbbi ekipmanlara yeterince ulaşamayan çocukların sessiz acılarına yıllarca tanıklık etti. Kâğıt üzerinde ilaçları ve insani yardım malzemelerini kapsam dışında tutan bu yaptırımlar, uygulamada bankacılık ve finans alanında yarattıkları kısıtlamalar ve tedarik zincirinde neden oldukları aksaklıklarla İranlı hastaların tedaviye erişimini zorlaştırdı. Nadir ve son derece acı verici bir hastalık olan Epidermolizis Bülloza (EB), yani halk arasında bilinen adıyla kelebek hastalığıyla mücadele eden çocukların yaşadıkları, bu gerçeğin en sarsıcı örneklerinden biridir. Derileri bir kelebeğin kanadı kadar hassas olan ve yaralarının acısını hafifletmek için özel pansuman malzemelerine ihtiyaç duyan bu çocuklar, yaptırımlar ve bunlardan kaynaklanan engeller nedeniyle hayati öneme sahip tıbbi malzemelere düzenli olarak ulaşmaktan mahrum kaldılar. Bu acı gerçek, Birleşmiş Milletler insan hakları uzmanları ve bağımsız uluslararası kuruluşlar tarafından da belgelendi. Bir çocuğun füze enkazı altında hayatını kaybetmesi ile başka bir çocuğun ilaç ve tedavi imkânlarından yoksun bırakılarak sessizce, her geçen gün daha fazla acı çekmesi arasında ne fark vardır? İranlı çocukların yaşama ve sağlık hakkı, ancak savaşın sarsıcı görüntülerinde ihlal edildiğinde mi önem kazanıyor? Gerçek şu ki birçok İranlı aile için çocuklara yönelik şiddet ne ilk füzeyle başladı ne de son füzeyle sona eriyor. Bu şiddet, yıllardır toplumun en savunmasız kesimlerinin yaşamını ve sağlığını etkileyen yaptırımlar biçiminde devam ediyor.
Bu noktada kültür, sanat, düşünce ve medya dünyasının mensuplarına da büyük sorumluluk düşüyor. Minab ve Lamerdli çocukların isimlerinin siyasi gelişmelerin gürültüsü içinde unutulmasına izin veremeyiz. Onlar hakkında yazmalı, filmler çekmeli, resimler yapmalı ve hikâyeler anlatmalıyız. Nefreti yeniden üretmek için değil, insanlığın vicdanını uyanık tutmak için. Dünya, kurbanlara ilişkin istatistiklerde yer alan her sayının ardında bir ismin, bir yüzün, bir ailenin ve yarım kalmış bir geleceğin bulunduğunu bilmelidir. Minablı çocuklar yalnızca tarihsel bir olayın kurbanları değildir. Onlar, insanlığın vicdanı karşısında kalıcı bir soruya dönüşmüştür: Bir çocuğun sınıfında güven içinde yaşamasını sağlayamıyorsa ilerlemenin, gücün ve medeniyetin ne değeri vardır?
Belki de İran halkı bu yıl Dünya Çocuk Günü'nü kutlamaktan çok, onun gerçek anlamı üzerine düşünmek istiyor. Belki de bu gün, İranlılar için artık kutlama mesajlarının iletildiği bir vesile olmaktan çıkıp acı bir gerçeği hatırlama fırsatına dönüşmüştür: Çocukları savaş karşısında koruyamayan bir dünyanın, insani ideallerini gerçekleştirebilmesi için hâlâ katetmesi gereken uzun bir yol vardır.
Biz Dünya Çocuk Günü'nü reddetmiyoruz. Biz bu güne gerçek anlamını ve itibarını yeniden kazandırmak istiyoruz. Bu günün törensel mesajların ve tekrarlanan sloganların tekelinden çıkarılarak sorumluluğun, adaletin ve çocukların gerçekten korunmasının talep edildiği bir güne dönüşmesini istiyoruz.
Bu yıl İran'da Dünya Çocuk Günü, Minab'ın adıyla özdeşleşmiştir. Artık aramızda olmayan çocuklarla ve hâlâ acıları ve yaralarıyla yaşayan çocuklarla... Onların sesi duyulmadığı, çocukların kanı siyasi hesaplarda önemsiz görüldüğü ve çocuk hakları dünyanın bütün çocukları için eşit ölçüde saygı görmediği sürece hiçbir tören, hiçbir kutlama mesajı ve hiçbir güzel slogan, insanlığın yaralı vicdanını teskin edemez.
Dileriz bir gün Dünya Çocuk Günü, Gazze ve Lübnan'dan Minab ve Lamerd'e kadar dünyanın bütün çocukları için gerçekten bir sevinç günü olur. Hiçbir annenin evladına sarılmak yerine onun fotoğrafını elinde tutmak zorunda kalmadığı, hiçbir çocuğun okul zilinin sesi yerine patlama sesini hatırlamadığı bir gün...
O gün gelene kadar görevimiz unutmak değil, hatırlamaktır.
Çünkü çocuklarını unutan bir dünya, kendi geleceğini de unutmuş demektir.